اکثریت» ملاک پاکی و درستی نیست

از این آیه این قانون کلی به دست می‌آید که اکثریت. ملاک پاکی و درستی نیست. این نتیجه شاید با مذاق بعضی از مردم سازگار نباشد که بر اثر تلقینات و تبلیغاتی کوشش شده همیشه تمایلات اکثریت را به مثابه یک مقیاس سنجش نیک از بد به خورد آنها بدهند؛ تا آنجا که باور کرده‌اند که حق یعنی چیزی که اکثریت بیسندد و خوب چیزی است که اکثریت به آن مایل باشد؛ در حالی که چنین نیست. بسیاری از گرفتاری‌های مردم دنیاء بر اثر همین طرز تفکر است. آری» اگر اکثریت از رهبری صحیح و تعلیمات درستی بهره‌مند شده و به تمام معنی رشید و دارای بلوغ فکری باشد، ممکن است که تمایلات او مقیاسی برای سنجش خوب و بد باشد؛ نه اکثریت های رهبری‌نشده و غیر رشید. این آیه به همه یادآوری می‌کند که ملاک خوبی و بدی در هیچ موردی؛ اکثریت و اقلیت نیست؛ بلکه در همه جا و همه وقت» پاکی بهتر از ناپاکی است و صاحبان عقل و اندیشه هیچ گاه فریب کثرت را نمی‌خورند؛ بلکه همواره از پلیدی دوری می‌کنند. اگر چه تمام محیط آنها آلوده باشد و به سراغ پاکی‌ها می‌روند» اگر چه تمام افراد محیط با آن مخالفت ورزند. در روایتی از امام علی(ع) می‌خوانیم: «ی مردم. (از حرکت) در طریق هدایت به خاطر کمی اهل آن وحشت نکنید.» از چیزهایی نیرسید که اگر برای شما آشکار گردد. شما را ناراحت می‌کند: منظور از این امورء مسائل مربوط به امور دینی و احکام شریعت است. قرآن در این یه ذکر می‌کند که خداوند بسیاری از امور را از روی عفو و بخشش خودء بر موّمنان واجب و لازم نکرده و از آنها چشم‌پوشی کرده است. پس موّمنان هم کنجکاوی بیهوده نکنند و از آن امور نپرسند؛ چرا که اگر آن امور آشکار و واجب گردد. ممکن است موّ منان به سختی بیفتند و به آنها عمل نکنند و مشمول غضب الهی شوند؛ مانند ماجرای ذبح گاو ماده که به فرمان موسی(ع) بنی‌اسرائیل مأمور به آن شدند؛ اما بهانه‌های بیهوده آوردند و سوّال‌های نابجایی کردند و هر چه بر سوّال‌های آنها اضافه شدء وظیفة آنها سخت‌تر گردید. (ر.ک. به: توضیح آیة ۷۱ سور بقره). در شأن نزول این آیه آمده است که روزی پیامبر(ص) در سخنرانی خود فرمود: مردم» خدا حج را بر شما واجب کرده است. شخصی به نام «عکاشة بن محصن اسدی» پرسید: ای پیامبر خداء هرسال؟ پیامبر(ص) فرمود: «اگر من بگویم بله, آن وقت واجب می‌شود هر ساله به حصج بروید و اگر نکنید. گمراه می‌شوید. تا هنگامی که من حرفی نزده‌ام, شما نیز حرفی نزئید؛ چرا که بسیاری از کسانی که قبل از شما بودند, به خاطر سوّال‌ها و تخلف از پیامبرشان هلاک گشتند.» در این هنگام» خداوند این یه را نازل فرمود. از پیامبر(ص) روایت شده است: «خداوند حدودی را برای شما مشخص کرده است. پس» از آن حدود تجاوز نکنید. و واجباتی را بر شما واجب کرده» ضایع نکنید. و حرمت چیزهایی را بر شما حرام کرده, نشکنید. و چیزهایی را رها کرده. بدون ایین‌که آنها را فراموش کرده باشد؛ بلکه از روی مهربانی بر شما این کار را کرده. پس بپذیرید و در بارة آن بحث و جست‌وجو نکنید.» ۵ خودسازی فردی و امر به معروف و نهی از منکر؛ دو وظیفه در کنار هم : بعضی چنین پنداشته‌اند که میان این آیه و دستور امر به معروف و نهی از منکر که از دستورهای قاطع و مسلّم اسلامی استء نوعی تضاد وجود دارد؛ زیرا این ایه می‌گوید که اگر شما مواظب حال خویشتن باشیدء انحراف دیگران اثری در وضع شما نمی‌گذارد. بعضی از راحت‌طلبان نیز هنگامی که سخن از دو فریضة بزرگ امر به معروف و نهی از منکر به میان می‌آید, برای شانه خالی کردن از زیر بار مسئولیتء به این آیه استناد می‌کنند و معنی آن را تحریف می‌کنند. در حالی که با کمی دقّت می‌توان دریافت که تضادی میان این دو دستور نیست؛ زیرا اولاً این آیه می‌گوید حساب هر کس جداست و گمراهی دیگران مانند نیاکان و غیر نیاکان لطمه‌ای به هدایت افراد هدایت‌یافته نمی‌زند؛ حتی اگر برادر هم باشند یا پدر و فرزند. بنابر این» شما از آنها پیروی نکنید و خود را نجات دهید. ثانیاً این آیه اشاره به موقعی می‌کند که امر به معروف و نهی از منکر کارگر نمی‌شود یا شرایط تأثیر آن جمع نیست. گاهی بعضی افراد در چنین مواقعی ناراحت می‌شوند که تکلیف ما در این حال چیست. قرآن به آنها پاسخ می‌دهد که برای شما هیچ جای نگرانی وجود ندارد؛ زیرا وظیفة خود را انجام داده‌اید و آنها نپذیرفته‌اند یا زمینةٌ پذیرش در آنها وجود نداشته و بنابر این زیانی از این ناحیه به شما نخواهد رسید. در روایتی نقل شده که از پیامبر(ص) در بارة این آیه سوّال کردند. ایشان فرمود: «امر به معروف و نهی از منکر کنید؛ اما هنگامی که دیدید مردم» دنیا را مقدم داشته و بخل و هوای نفس بر آدم‌ها حکومت می‌کند و هر کس تنها ری خود را می‌پسندد (و گوشش بدهکار سخن دیگری نیست)» به خویشتن بپردازید و عوام را رها کنید.» در هر حال شک نیست که امر به معروف و نهی از منکرء از مهم‌ترین ارکان اسلام است که به هیچ وجه نمی‌توان شانه از زیر بار مسئولیت آن خالی کرد. تنها هنگامی این دو وظیفه ساقط می‌شود که امیدی به تأثیر آن نباشد و شرایط لازم فراهم نگردد." > **پانوشت صفحه (منابع):** > ۱- نمونه چ۰۵» ص ‎٩۴‏ > ۱- نمونه» ج۵» ص ‎٩۴‏ ۲ نهج‌البلاغه» خطبة ۱۹۲ ۳ المیزان» ج۶» ص ۱۵۲ > ۳ المیزان» ج۰۶» ص ۱۵۲ > **Cited sources** (grade before any load-bearing use): Tafsīr Nemūneh, al-Mīzān, Nahj al-Balāgha.