Surah Al-Qasas · Ayah 63·Makkī

63

ٱلَّذِينَ عَلَيْهِمُ هَٰٓؤُلَآءِ ٱلَّذِينَ كَمَا إِلَيْكَ مَا إِيَّانَا ﴿٦٣﴾

Translation

Saheeh International

Those upon whom the word will have come into effect will say, "Our Lord, these are the ones we led to error. We led them to error just as we were in error. We declare our disassociation [from them] to You. They did not used to worship us."

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

بیزاری معبودان از عابدان

معبودهای مشرکان» دو گروه بودند: یک گروه» بندگان گرامی خدا از قبیل فرشتگان و حضرت عیسی بن مریم(ع) که مشرکان به آنها نسبت الوهیت می‌دادند و گروه دیگرء جن‌های پلید (شیاطین) مانند ابلیس و انسان‌های گردن کش مانند فرعون و نمرود و پیشوایان گمراه‌گر. این ایه در بارةٌ معبودان گروه دوم سخن می‌گوید؛ زیرا سخن از گمراهی آنها و گمراه‌کردنشان است؛ در حالی که گروه اول» کسی را گمراه نکردند. این آّیه می‌فرماید که این گروه در قیامت از کسانی که در دنیا به دنبال آنها بودند و آنها را می‌پرستیدندء بیزاری جسته» می‌گویند: «ما آنها را گمراه کردیم؛ همان‌گونه که خودمان گمراه شدیم.» یعنی درست است که آنها به‌خاطر فریب ما گمراه شدند؛ ولی ما آنها را به گمراهی مجبور نکردیم؛ بلکه درست مانند گمراه شدن خود ما - که از روی اختیار بود - ایشان نیز به اختیار خودشان گمراه شدند و به هیچ وجه زور و اجباری در میان نبود. در آیةٌ ۲۳ سورة ابراهیم از قول ابلیس می‌خوانیم که در قیامت به پیروان خود می‌گوید: «...من بر شما تسلطی نداشتم جز این‌که دعوتتان کردم و شما دعوت مرا پذیرفتید. بضابر این مرا سرزنش نکنید؛ (بلکه) خود را سرزنش کنید.» نیز در آیات ۲۸ تا ۳۳ سورة صافات می‌خوانیم: «(در قیامت) گروهی می‌گویند: (شما رهبران گمراهی بودید که به ظاهر) از طریق خیرخواهی و نیکی وارد شدید (اما جز فریب, چیزی در کارتان نبود). (آنها در جواب) می‌گویند: شما خودتان اهل ایمان نبودید (تقصیر ما چیست؟) ما هیچ‌گونه سلطه‌ای بر شما نداشتیم؛ بلکه شما خود قومی طغیانگر بودید... ما شما را گمراه کردیم؛ همان‌گونه که خود گمراه بودیم. (آری) همةٌ آنها (پیشوایان و پیروان گمراه) در آن روز در عذاب الهی مشترک‌اند»