Surah Ar-Ra'd · Ayah 39·Madanī

39

مَا ﴿٣٩﴾

Translation

Saheeh International

Allah eliminates what He wills or confirms, and with Him is the Mother of the Book.

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

ام‌الکتاب چیست؟

این آیه, بیانگر یک قانون کلی است که در روایات اسلامی نیز به آن اشاره شده؛ این که تحقق موجودات و حوادث گوناگون جهان دو مرحله دارد: یکی» مرحلةٌ قطعیت که هیچ‌گونه دگرگونی در آن راه ندارد و در این آیه از آن به «ام‌الکتاب» (کتاب مادر) تعبیر شده است؛ دیگری» مرحلةٌ غیر قطعی و مشروط است که در آن دگرگونی راه دارد و بدان مرحلةٌ محو و اثبات نیز می‌گویند. گاهی نیز این دو را «لوح محفوظ» و «لوح محو و اثبات» تعبیر می‌کنند. گویی در یکی از این دو لوحء در آنچه نوشته شده استء» به هیچ وجه دگرگونی راه ندارد؛ اما ممکن است در لوح دیگر چیزی نوشته شود و سپس محو گردد و به جای آن چیز دیگری نوشته شود. حقیقت این است که گاهی یک حادثه را با اسباب و علل ناقصةٌ آن در نظر می‌گیریم؛ مثلاً سم کشنده‌ای را که نابودکنندةٌ یک انسان استء مورد توجه قرار می‌دهیم و می‌گوییم که هرکس آن را بخوردء می‌میرد؛ بی‌خبر از این که این سم یک «ضد سم» هم دارد که اگر به موقع آن را بخورند» اثرش را خنشی می کند. در اینجا، این حادثه یعنی مرک براثر خوردن سم، جنبه قطعی ندارد و جای ان، لوح محو و اثبات است که با توجه به حوادث دیگرء تغییر و دگرگونی در آن راه دارد؛ ولی اگر حادثه را با علت تامه‌اش و جمع شدن همه شرایط و از میان رفتن همه موانع در نظر بگیریم دیگر حادثه قطعی است و جایش در لوح محفوظ و ام‌الکتاب است. با این توضیح» به سوّالات بسیاری در این باره پاسخ گفته می‌شود. در بعضی از آیات قرآن و روایات می‌خوانیم که فلان کار موجب فلان اثر و نتیجه می‌شود؛ اما ما گاهی چنان نتیجه‌ای را نمی‌بینیم. این به خاطر آن است که تحقق آن نتیجه» دارای شرایط یا موانعی بوده که بر اثر نبود شرط یا وجود مانع تحقق نیافته است. همچنین روایات بسیاری که در زمینةٌ لوح محفوظ و لوح محو و اثبات و علم پیامبران و امامان وارد شده» با توجه به توضیح پیش کاملاً تبیین می‌شود. برای نمونه, از امیرالمومنین علی(ع) نقل شده که از پیامبر خدا در بارة این آیه سوّال کرد. پیامبر فرمود: «من چشمان تو و نیز امّت پس از خود را به تفسیر این آیه روشن می‌کنم؛ کمک به نیازمندان به صورت صحیح و نیکی به پدر و مادر و انجام هر کار خیر, بدبختی را به سعادت تبدیل می‌کند و عمر را طولانی و از خطرات جلوگیری می‌کند.» از این حدیث می‌فهمیم که سعادت و شقاوت» یک امر حتمی و اجتناب‌ناپذیر نیست. حتی اگر کسی در صف شقی‌ترین انسان‌ها باشدء می‌تواند با تغییر رفتار خود و روی آوردن به نیکی‌ها و به ویژه کمک و خدمت به خلق خداء سرنوشت خود را دگرگون کند؛ چرا که جای این امور لوح محو و اثبات است و نه ام‌الکتاب. البته این حدیث به عنوان مصداقی از مصادیق آیه بیان شده که با یک مثال روشن مطرح شده است. > **پانوشت صفحه (منابع):** > ۱و ۲-المیزان» ج۱۱ءص ۳۷۴ ۳ نمونه, جچ۵۰ ص ۲۴۱ > ۳ نمونه ج۱۰ ص ۲۴۱ > **Cited sources** (grade before any load-bearing use): Tafsīr Nemūneh, al-Mīzān.