Surah Aal-i-Imraan · Ayah 159·Madanī

159

فَبِمَا مِّنَ لَهُمْ وَلَوْ مِنْ عَنْهُمْ لَهُمْ فِى فَإِذَا عَلَى إِنَّ ﴿١٥٩﴾

Translation

Saheeh International

So by mercy from Allah, [O Muhammad], you were lenient with them. And if you had been rude [in speech] and harsh in heart, they would have disbanded from about you. So pardon them and ask forgiveness for them and consult them in the matter. And when you have decided, then rely upon Allah. Indeed, Allah loves those who rely [upon Him].

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

اخلاق نیکوی پیامبر(ص)

یکی از نکات برجستدٌ این آیه, اشاره به اخلاق نیکوی پیامبر اسلام(ص) است که از معجزات آن حضرت بوده و فکر و عقل نمی‌تواند حقیقت آن را بفهمد و آن را توصیف کند. به راستی یکی از علتهای اصلی پیشرفت اسلام، خلق نیکوی پیامبر(ص) بوده است؛ جنان که کَفتهاند سه جیز باعث پیشرفت اسلام شد: مال خدیجه(س)» شمشیر علی(ع) و اخلاق نبی(ص). امام علی(ع) که نزدیک‌ترین شخص به پیامبر اکرم(ص) بودء او را چنین معرفی فرموده است: «همانا نگریستن در اخلاق پسندیده و حالات درست او برای کسی که اندیشه کند.ء کافی و دلیل روشنی است برای کسی که بخواهد حقیقت را دریابد؛ (ویزگی‌هایی) مانند: بردباری, گشاده‌رویی» تواضع, چشم پوشی از خطاکار, مهربانی با فقراء پاری ناتوانان, تحمل سختی‌هاء گرد آوردن سجایای پسندیده. زهد در دنیا (با این‌که دنیا به او رو آورده بود) و بازداشتن خود از دنیا (با این‌که دنیا به او توجه کرده بود) و بهرةٌ فراوانی که از جود و بخشش و شجاعت و دلیری داشت. روزش را با کرسنکَی می کَذراند و از شدت کرسنکَی، سنکَ بر شکمش می بست و دعوت دیکَران را می‌پذیرفت و مانند بردگان غذا می‌خورد و در میان مردم؛ مثل یکی از آنها بود و آن‌قدر عبادت کرد که پاهایش ورم کرد و دیگر سجایای نیکویی که تمام نمی‌شود و شمارش‌پذیر نیست و صفات پسندیده‌ای که پوشیده نمی‌ماند.»!

مشورت

مفسران در بارة این قسمت از آّیه که می‌فرماید «و در کارها با آنان مشورت کن» گفته‌اند که این دستور به خاطر این است که پیامبر(ص) پیش از جنگ احد در باره چگونگی مواجهه با دشمن» با یاران خود مشورت کرد و نظر اکثریت بر این شد که اردوگاه» دامنهٌ احد باشد؛ اما این نظر» محصول رضایت‌بخشی نداشت. در اینجا این فکر به نظر بسیاری رسید که در آینده پیامبر(ص) نباید با کسی مشورت کند. قرآن به این طرز تفکر پاسخ می‌گوید و دستور می‌دهد که باز هم با آنها مشورت کن؛ هر چند نتیجةٌ مشورت» در پاره‌ای از موارده سودمند نباشد؛ زیرا به طور کلی» منافع مشورت به مراتب بیش از زیان‌های آن است و اثری که در آن برای فرد و اجتماع و بالا بردن شخصیت آنها وجود داردء از همه اینها بالاتر است. به طور کلّی» اسلام اهمیت ویژه‌ای به مشاوره می‌دهد. پیامبر(ص) با این که قطع نظر از وحی آسمانی» فکر نیرومندی داشت و نیازی به مشاوره نداشتء برای این که هم مسلمانان را به اهمیت مشورت متوجه کند تا آن را جزء برنامه‌های اساسی زندگی خود قرار دهند و هم نیروی فکر و اندیشه را در افراد پرورش دهد.ء در امور عمومی مسلمانان که جنبةٌ اجرای قوانین داشت و نه قانون گذاری» با آنها مشورت می‌کرد و به ویژه برای رأی افراد صاحب‌نظر ارزش خاصی قائّل بود. همان حضرت در اهمیت مشورت فرموده است: «هنگامی که زمامداران شماء نیکان شما باشند و توانگران شماء سخاوتمندان, و کارهایتان به مشورت انجام گیرد. در این موقع, روی زمین از زیر زمین برای شما بهتر است (یعنی شایستهٌ حیات و زندگی هستید)؛ ولی اگر زمامدارانتان؛ بّدان و ثروتمندانتان, افراد بخیل باشند و در کارها مشورت نکنید. در این صورت. زیر زمین از روی آن برای شما بهتر است.» > **Cited sources** (grade before any load-bearing use): al-Kāfī.