Surah Al-Ghaafir · Ayah 18·Makkī

18

إِذِ لَدَى مَا مِنْ وَلَا ﴿١٨﴾

Translation

Saheeh International

And warn them, [O Muhammad], of the Approaching Day, when hearts are at the throats, filled [with distress]. For the wrongdoers there will be no devoted friend and no intercessor [who is] obeyed.

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

روزی که جان‌ها به لب می‌رسد

در توضیح این جمله گفته‌اند هنگامی که انسان در تنگناهای سخت قرار می‌گیرد. احساس می‌کند که گویی قلبش دارد از جا کنده می‌شود و انگار می‌خواهد از گلویش بیرون بپرد! عرب از این حالت به «بلغت القلوب الحناجر» تعبیر می‌کند و شاید معادل آن در فارسی این باشد که می‌گوییم جانش به لب رسید؛ وگرنه روشن است که قلب به معنای مرکز پخش خون هرگز از جای حرکت نمی‌کند و به گلوگاه نمی‌رسد. ممکن است قلب کنایه از جان باشد؛ یعنی جانش به گلوگاه رسیده؛ گویی روح از بدنش به تدریج خارج شده و تنها کمی از آن باقی مانده است. به هر حال چنان هول و اضطرابی از حساب و کتاب دقیق الهی و بیم از رسوایی در حضور جمیع خلایق و گرفتاری در عذاب دردناکی که خلاصی از آن ممکن نیست.ء به انسان دست می‌دهد که با هیچ بیانی شرح‌دادنی نیست.

کسانی که شفاعت می‌شوند و کسانی که از آن بی‌بهره‌اند

از آیات قرآن و روایات معصومین(ع) استفاده می‌شود کسانی که به خدا ایمان داشته و با رسول اکرم و اهل بیت او دشمنی نداشته باشندء مشمول شفاعت می‌گردند. البته برخی از افراد به خاطر سوابق نیکشان زودتر از این رحمت الهی بهره‌مند می‌شوند و برخی دیرتر؛ اما در هر صورت سرانجام این دریچهٌ رحمت به سوی آنان باز خواهد شد. این که در قسمتی از روایات می خوانیم که هر کس یک ذره ایمان داشته باشد، شفاعت می شود، ولی در برخی دیکَر از روایات می‌خوانیم که گناهان بزرگ مانع از شفاعت می‌شوند.ء با هم منافاتی ندارد؛ زیرا مقصود از دستة دوم این است که این گناهان باعث می‌شود انسان مدت‌ها در عذاب بماند و از شفاعت محروم باشد؛ نه این که اصلاً شفاعت نشود. در روایتی از پیامبر اسلام(ص) می‌خوانیم: «بنده‌ای به خاطر گناهی از گناهانش صد سال [از بهشت] بازداشته می‌شود؛ در حالی که به خانواده‌اش نگاه می‌کند که در بهشت متنعم هستند.» همچنین در روایتنی از امیر موْمنان علی(ع) می‌خوانیم: «.. عقوبت خداوند عزوجل را کوچک مشمارید که برخی از مسرفان هستند که شفاعت ما به آنها نمی‌رسد مگر پس از سیصد هزار سال عذاب شدن.» از روایات استفاده می‌شود که کفر و شرک و دشمنی با پیامبر و خاندان ایشان و نپذیرفتن ولایت آنهاء به طور قطع انسان را از شفاعت شافعان محروم خواهد کرد؛ اما برخی از گناهان نیز موجب می‌شود که انسان تا مدت‌های بسیار زیادی از شفاعت بی‌بهره بماند و به عذاب الهمی گرفتار باشد؛ مانند انحراف از جادةٌ عفت یا سبک شمردن نماز. در مقابل» از بعضی روایات استفاده می‌شود که برخی کارها موجب تسریع در شفاعت می‌گردد؛ مانند اخلاص در ایمان و توحید.ء سجدهٌ بسیارء صلوات بر پیامبر(ص) و خاندان ایشان و دوستی و ابراز محبت به آن بزرگواران و نیز دوستی و خدمت به اهل ایمان» فراگیری قرآأن» عمل به تکالیف دینی» گذشت و پذیرش عذر دیگران و صبر بر سختی‌ها و محرومیت‌ها.