Surah Al-Maaida · Ayah 6·Madanī

6

ٱلَّذِينَ إِذَا إِلَى إِلَى إِلَى وَإِن وَإِن أَوْ عَلَىٰ أَوْ مِّنكُم مِّنَ أَوْ فَلَمْ مِّنْهُ مَا عَلَيْكُم مِّنْ وَلَٰكِن عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ ﴿٦﴾

Translation

Saheeh International

O you who have believed, when you rise to [perform] prayer, wash your faces and your forearms to the elbows and wipe over your heads and wash your feet to the ankles. And if you are in a state of janabah, then purify yourselves. But if you are ill or on a journey or one of you comes from the place of relieving himself or you have contacted women and do not find water, then seek clean earth and wipe over your faces and hands with it. Allah does not intend to make difficulty for you, but He intends to purify you and complete His favor upon you that you may be grateful.

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

کیفیت شستن دست‌ها در وضو

این آیه به سه مطلب وضوء غسل و تیمم اشاره دارد. البته نکات جزئی و کیفیت انجام این سه در روایات ائْمةٌ اهل بیت(ع) بیان شده است. یکی از نکات آیه این است که در وضو «دست‌ها را تا آرنج بشویید». باید توجه داشت که حدٌ دست که باید در وضو شسته شود «تا آرنج» ذکر شده؛ زیرا «مرافق»» جمع مرفق به معنای آرنج است.هنگامی که گفته شود دست را بشویید» ممکن است به ذهن چنین برسد که دست‌ها را تا مچ بشویید؛ زیرا غالباً این مقدار شسته می‌شود. برای رفع این توهم می‌فرماید: تا آرنج بشویید. با این توضیح روشن می‌شود که کلمةٌ «الی» در این آیه تنها برای حد شستن است و نه کیفیت شستن. بعضی اما چنین پنداشته‌اند که یه می‌گوید: باید دست‌ها را از سرانگشتان به طرف آرنج بشویید؛ چنان که در میان جمعی از اهل سنت رایج است. توضیح این‌که این درست به آن می‌ماند که انسان به کارگری سفارش کند که دیوار اتاق را از کف تا یک متر رنگ کن. بدیهی است که منظور این نیست که دیوار از پایین به بالا رنگ شود؛ بلکه منظور این است که این مقدار باید رنگ شود؛ نه بیشتر و نه کمتر. بنابر این فقط مقداری از دست که باید شسته شود در آیه ذکر شده و توضیح کیفیت آن به سنت پیامبر(ص) که به واسطةٌ اهل بیت(ع) به ما رسیده» واگذار شده و آَنْ» شستن آرنج به طرف سر انگشتان است.

خاک تیمم

خداوند در این آیه می‌فرماید که «با خاک پاک تیمم کنید». از اینجا روشن می‌شود که خاک تیمم باید کاملاً پاک و پاکیزه باشد. در روایاتی که از پیشوایان اسلام به ما رسیده نیز بر این موضوع تأکید شده است. در روایتی چنین می‌خوانیم: «امام علی (ع) از تیمم کردن به روی خاک (آلوده) جاده‌ها نمی فرمود.»

اثرات معنوی وضو

فراتر از فوایدی که از نظر بهداشتی برای وضو ذکر شده است. از نظر معنوی و تربیتی نیز وضو تأثیر زیادی در انسان ایجاد می‌کند؛ البته به شرط این‌که با قصد قربت و برای خدا انجام شود. در روایتی از امام رضا(ع) می‌خوانیم: «دستور به وضو گرفتن در آغاز عبادت برای این است که بندگان هنگامی که در پیشگاه خدا می‌ایستند و با او مناجات می‌کنند. طاهر باشند و از آلودگی‌ها و نجاست‌ها پاک شوند. علاوه بر این؛ وضو سبب می‌شود که آثار خواب و کسالت از انسان برطرف شود و دل و جان او برای قیام در پیشگاه خدا پاکیزه گردد.»

تشریع احکام و تکمیل نعمت الهی

منظور از نعمت در این آیه دین الهی است. این آیه می‌فرماید که خداوند با تشریع همه دستورهای دینی می‌خواهد دین را کامل کند و بزرگ‌ترین نعمتش را بر بندگان تمام نماید.وضوء تیمم و غسل نیز بخشی از احکام دین است و از این جهت در اتمام نعمت الهی نقش دارد.