Surah Al-Qasas · Ayah 56·Makkī

56

إِنَّكَ لَا مَنْ وَلَٰكِنَّ مَن وَهُوَ ﴿٥٦﴾

Translation

Saheeh International

Indeed, [O Muhammad], you do not guide whom you like, but Allah guides whom He wills. And He is most knowing of the [rightly] guided.

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

هدایت. تنها به دست خداست

در یات گذشته» سخن از دو گروه در میان بود: گروهیء مشرکان لجوج از اهل مکه که هر چند رسول خدا بر هدایت آنها اصرار داشت» نور ایمان در قلبشان نفوذ نکرد و به عکس. گروهی از اهل کتاب و افراد دوردست که هدایت الهی را پذیرفتند و عاشقانه در راه اسلام پافشاری و ایثار کردند و حتی از مخالفت بستگان و خویشاوندان و جاهلان خودخواه وحشتی به دل راه ندادند. با توجه به این امورء این یه پرده از روی این حقیقت بر می‌دارد که هدایت تنها به دست خداستء نه به دست کس دیگر. او می‌داند چه افرادی لایق پذیرش ایمان‌اند و چه قلب‌هایی برای حق می‌تید و در چه سرهایی» سودای عشق خدا است. آری» او این افراد شایسته را خوب می‌شناسد و به آنها توفیق می‌دهد و لطفش را رفیق راه آنها می‌کند تا به سوی ایمان راه یابند؛ اما تاریک‌دلان زشت‌سیرتی که در دل با حق دشمن‌اند و با تمام قدرتشان به پیکار با فرستادگان خدا برخاسته‌اند و از نظر زندگی آن‌قدر آلوده و ننگین‌اند که لایق نور ایمان نیستند» خداوند هرگز چراغ توفیق را فرا راه آنها قرار نمی‌دهد. بنابر این» منظور از هدایت در اینجا «ارایة طریق» (نشان دادن راه) نیست؛ چرا که ارایة طریق» کار اصلی پیامبر است و او بدون استثنا راه را به همه نشان می‌دهد؛ بلکه منظور از هدایت در اینجاء «ایصال به مطلوب» (رساندن به سرمنزل مقصود) است. این تنها کار خداست که بذر ایمان را در دل‌ها بپاشد و کار او هم بی‌حساب نیست. او به دل‌های آماده نظر می‌افکند و این نور آسمانی را بر آنها می‌پاشد. به هر حال, این آیه نوعی دلداری برای پیامبر(ص) است که به این واقعیت توجه کند که نه اصرار بر شرک از ناحیةٌ گروهی از بت‌پرستان مکه بی‌دلیل است و نه ایمان مخلصانة مردم حبشه یا نجران و امثال سلمان و بحیراهاء و هرگز از ایمان نیاوردن گروه اول نگرانی به خود راه ندهد؛ که این نور الهی به سراغ دل‌های آماده می‌رود و در آنجا وارد می‌شود و خیمه می‌زند. نظیر این مضمون در یات قرآن فراوان است و از آنها به خوبی معلوم می‌شود که خواست خداوند در بارةٌ این دو گروه بی‌حساب نیست؛ بلکه بر طبق حکمت و برنامه و بر اساس لیاقت‌ها و تلاش‌ها و کوشش‌های افراد است. تنها بر این اساس است که خدا توفیق هدایت را نصیب گروهی می‌کند یا از گروهی سلب می‌کند. > **پانوشت صفحه (منابع):** > ۱- المیزان» ج۶ ص ۵۴ ۲- نمونهء ج ۶ ص ۱۱۵ > ۲- نمونه ج ۱۶ ص ۱۱۵ > **Cited sources** (grade before any load-bearing use): Tafsīr Nemūneh, al-Mīzān.