Surah As-Saaffaat · Ayah 64·Makkī

64

إِنَّهَا فِىٓ ﴿٦٤﴾

Translation

Saheeh International

Indeed, it is a tree issuing from the bottom of the Hellfire,

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)also covers 62, 63, 65

زقوم

زقوم, نام درختی است که برگ‌هایی کوچک و تلخ و بدبو دارد و چون برگ آن را بکنند از محل آن شیره‌ای بیرون می‌آید که به هر جای بدن آدم برسد؛ آنجا ورم می‌کند. این درخت در سرزمین تهامه و هر سرزمین خشک و بی‌آب و علفی که مجاور صحرا باشد»ء می‌روید. در روایتی آمده» هنگامی که قریش این آیه را شنیدندء گفتند: ما تا کنون چنین اسمی نشنیده بودیم و چنین درختی نمی‌شناسیم. شخصی به نام ان زبسری گفت: زقوم به زبان بربرهاء خرما و کره است. ابوجهل به کنیزش گفت: برایمان زقوم بیاور. آن کنیز برایش نان و کره آورد. پس ابوجهل به یارانش گفت: از این چیزی که محمد شما را از آن می‌ترساند. بخورید. او گمان می‌کند که آتش درخت می‌رویاند و حال آن که آتش,» درخت را می‌سوزاند. آنگاه خداوند در پاسخ وی این آیه را نازل فرمود: «ما آن را ما درد و رنج ظالمان قرار دادیم.» گویا آنها از این نکته غافل بودند که اصولی که بر زندگی جهان آخرت حاکم استء با این جهان بسیار تفاوت دارد. گیاه و درختی که از قعر جهنم می‌روید. به رنگ جهنم است و در شرایط جهنم پرورش یافته؛ نه گیاهی همانند آنچه در باغ‌های این جهان می‌روید. شاید هم از این نکته بی‌خبر نبودند؛ بلکه هدفشان مسخره و استهزا بود. یه سپس می‌افزاید: «شکوفه‌های آن مانند سرهای شیاطین است.» در اینجا این سوّال پیش می‌آید که مگر مردم کله‌های شیاطین را دیده بودند که قرآن شکوفه‌های زقوم را به آن تشبیه می‌کند. مفسران پاسخ‌های متعددی به این سوّال داده‌اند؛ ولی صحیح‌تر از همه این است که این تشبیه برای بیان نهایت زشتی و چهرة تنفرآمیز آن انجام شده است؛ زیرا انسان برای چیزی که از آن متنفر باشدء در ذهن خود قیافه‌ای زشت و وحشتناک ترسیم می‌کند و برای هر چه بدان علاقه‌مند است., قیافه‌ای زیبا و دوست‌داشتنی. از این رو در عکس‌هایی که برای فرشتگان می‌کشند. زیباترین چهره‌ها را ترسیم می‌کنند و به عکس, برای شیاطین و دیوان» بدترین چهره‌ها را؛ در حالی که کسی نه فرشته را دیده و نه دیو را.