Surah Al-An'aam · Ayah 54·Makkī

54

وَإِذَا ٱلَّذِينَ عَلَيْكُمْ عَلَىٰ أَنَّهُۥ مَنْ مِنكُمْ ثُمَّ مِنۢ فَأَنَّهُۥ ﴿٥٤﴾

Translation

Saheeh International

And when those come to you who believe in Our verses, say, "Peace be upon you. Your Lord has decreed upon Himself mercy: that any of you who does wrong out of ignorance and then repents after that and corrects himself - indeed, He is Forgiving and Merciful."

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

حقیقت توبه

از این آیه روشن می‌شود که اولاً اگر انسان موّمن گناهی مرتکب شود از روی نادانی و نفهمی است که از شهوت یا غضبش پیروی کرده؛ و الا شخص باایمان هرگز از روی تکبر و سرکشی و برتری‌جویی بر خداوند گناه نمی‌کند. ثانیا این که خداوند فرموده «سپس توبه و اصلاح کند» نشان می دهد که حقیقت توبهء اصلاح و جبران گذشته است؛ زیرا کسی که به راستی به خداوند بازگشت کرده و پناه بردهء باز خود را به پلیدی گناهی که از آن توبه کرده و خود را از آن پاک ساخته آلوده نمی‌کند. معنای توبه این است؛ نه این که تنها به زبان بگوید «اتوب الی الله» و در دل هیچ به فکر اصلاح و جبران نباشد؛ زیرا خدا در یه ۲۸۴ سورةٌ بقره فرموده است: «اگر آنچه را در دل دارید. آشکار با پنهان کنید, خداوند شما را طبق آن محاسبه می‌کند.» از امام صادق(ع) نقل شده است: «خدا رحمت کند بنده‌ای را که قبل از مرگ به سوی خدا بازگردد و توبه کند؛ زیرا توبه, انسان را از آلودگی گناه پاک می‌کنشد و از بدبختی هلاکت نجات می‌دهد. خداوند به خاطر همین توبه, برای بندگان شایسته‌اش حقی را بر خود واجب کرده و فرموده است: «پروردگارتان رحمت را بر خود واجب ساخته؛ هرکس از شما کار بدی از روی نادانی کند. سپس توبه و اصلاح (و جبران) کند. (مشمول رحمت خدا می‌شود؛ چرا که) او آمرزنده و مهربان است.» و همچنین فرموده: «و کسی که کار بدی انجام دهد یا به خود ستم کند. سپس از خدا طلب آمرزش کند, خدا را آمرزنده و مهربان خواهد یافت»» (نساء - ۱۱۰)" طبق این آیه» توبه از اعمالی پذیرفته می‌شود که از روی جهالت سر زده باشد. کلمة جهل به معنای ندانستن گاهی در مقابل علم و آگاهی است؛ ولی غالباً در مواردی به کار می‌رود که انسان آگاه و داناست؛ اما آگاهی او از زشتی کارء تأثیری در او نمی گذارد؛ بلکه چون ناآگاه» کارهای بد را چنان انجام می‌دهد که گویی اساسا از زشتی کردار خود آگاه نیست و آن را یک کار زیبا و پسندیده می‌داند. به تعبیر دیگر» درک و آگاهی وی از زشتی» محکوم تمایلات درونی او شده و غرایز طغیانگرء آن را پوشانیده و شهوت و غضب و هوی و هوس, یکه‌تاز میدان زندگی او شده است. در قرأن و مکالمات مردم» به چنین افرادی - هر چند واجد عقل و خرد و علم و آگاهی باشند - جاهل و نادان گفته می‌شود و عمل آنان که از نوعی نادانی سر زده است» عمل جاهلانه توصیف می‌گردد. به جوان محکوم غرایز نیز که عقل و خرد او مغلوب تمایلات او گردیده» جاهل و نادان می‌گویند؛ هر چند او از شیوةٌ کار خود آگاه بوده و زشتی آن را می‌دانسته است. با این بیان روشن می شود که اعمال زشتی که از فرد گنهکار سر می‌زند» بر دو نوع است: ۱- عمل زشتی که از روی هوی و هوس و به حکم غرایز حیوانی انجام می‌دهد. این عمل, جاهلانه بوده و از روی طغیانگری و عناد از او سر نزده و بدین رو پس از خاموشی غریزه و آتش شهوت و غضب و کنار رفتن پردةٌ جهالت» فورا پشیمان می‌شود و ابراز ندامت می‌کند. بدون شک» توب چنین انسانی پذیرفته می‌شود و رحمت حق شامل حال او می‌گردد. ۲- کارهای زشت و بدی که از روی عناد از انسان سر می‌زند و نه از روی طغیان غریزه و افزایش هوی و هوس؛ بلکه خبائت درونی و عناد و استکبار نفسانی» او را به کار ناروا وا می‌دارد و چنین حالتی غالبا تا پایان زندگی باقی می‌ماند و با خاموشی غرایز و هوی و هوس های دوران جوانی خاموش نمی‌گردد. بی‌شک چنین عملی» در قلمرو توبه نیست و مشمول رحمت > **پانوشت صفحه (منابع):** > بیکران الهی نمی گردد." > ۱- المیزان» ج۷ء صص ۱۱۳ - ۱۰۷ ۲- منشور جاوید» ج ۸» ص ۲۳۷ > ۲- منشور جاوید.ء ج ۸» ص ۲۳۷ > **Cited sources** (grade before any load-bearing use): al-Mīzān.