Surah As-Sajda · Ayah 23·Makkī

23

وَلَقَدْ مُوسَى فَلَا فِى مِّن إِسْرَٰٓءِيلَ﴿٢٣﴾

Translation

Saheeh International

And We certainly gave Moses the Scripture, so do not be in doubt over his meeting. And we made the Torah guidance for the Children of Israel.

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

موسی(ع) و آیات المهی

این آیه اشارة کوتاه و سریعی به داستان موسی(ع) و بنی‌اسرائیل است تا پیامبر و مومنان نخستین را دلداری دهد و در برابر تکذیب مشرکان که در آّیات گذشته به آن اشاره شدء دعوت به صبر و پایداری کند و موّمنان را بشارت دهد که سرانجام بر این گروه کافر لجوج پیروز می‌شوند و پیشوایان روی زمین می‌گردند. از آن‌رو که موسی(ع) پیامبر بزرگی بود که هم یهودیان به او ایمان داشتند و هم مسیحیان» از این نظر می‌توانست انگیزه‌ای بر حرکت اهل کتاب به سوی اسلام گردد. در این که مرجع ضمیر عبارت «من لقائه» کیست» مفسران احتمالات گوناگونی مطرح کرده‌اند. بعضی مرجع ضمیر را موسی(ع) دانسته‌اند و بنا بر این معضی چنین می‌شود: ای محمدهء تردید نداشته باش که با روح موسی ملاقات خواهی کرد. برخی دیگر گفته‌اند که مرجع ضمیرء کتاب و منظور از آن قرآن است؛ یعنی: ای پیامبر» در این که قرآن وحی الهی است» تردیدی به خود راه مده. بعضی هم گفته‌اند که مرجع ضمیرء خداست و این جمله اشاره به این است که در امر معاد دچار هیچ‌گونه تردیدی نشو. اما به نظر می‌رسد که ضمیرء به کتاب (تورات) بازگردد و جنبةٌ مفصولی داشته و فاعل آن موسی باشد. بنابر این» معنی مجموع جمله این است: تو شک نداشته باش که موسی به لقای کتاب آسمانی رسید و آن را که از درگاه پروردگار به او القا شده بود»ء دریافت کرد.!

امر چیست؟

هر چند در این که منظور از امر در اینجا امر تشریعی (دستورهای الهی در شرع) یا امر تکوینی (نفوذ فرمان الهی در عالم آفرینش) استء اختلاف نظر وجود داردء ظاهر یه بیانگر معنی اول است و تعبیرات روایات و مفسران نیز همین معنی را تداعی می‌کند؛ ولی بعضی از مفسران بزرگ» آن را به معنای امر تکوینی دانسته‌اند. توضیح این که هدایت در آیات و روایات به دو معنی آمده است: ارایة طریق (نشان دادن راه) و ایصال به مطلوب (رساندن به مقصد). هدایت پیشوایان اللهی نیز از هر دو طریق صورت می‌گیرد. گاه تنها به امسر و هی قناعت می‌کنند؛ ولی گاه با نفوذ باطنی در دل‌های لایق و آماده, آنها را به مقام‌های معنوی می‌رسانند. کلم امر در بعضی از آیات قرآن به معنای امر تکوینی به کار رفته است؛ مانند آَیةُ ۸۲ سور یس که می‌فرماید: «امر و) فرمان او چنین است که هرگاه چیزی را اراده کند. تنها به آن می‌گوید: موجود باش؛ آن نیز بی‌درنگ موجود می‌شود.» جملةٌ «یهدون بامرنا» در این یه نیز به همین معنی است؛ یعنی آنان پیشوایانی بودند که به قدرت پروردگار در جان‌های آماده نفوذ می‌کردند و آنها را به هدف‌های اعلای تربیتی و انسانی سوق می‌دادند.