التغابن

Reading with قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

1. يُسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ لَهُ ٱلْمُلْكُ وَلَهُ ٱلْحَمْدُ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ﴿١﴾

   64:1 · no commentary for this ayah

2. هُوَ ٱلَّذِى خَلَقَكُمْ فَمِنكُمْ كَافِرٌ وَمِنكُم مُّؤْمِنٌ وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ﴿٢﴾

   64:2 · no commentary for this ayah

3. خَلَقَ ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ بِٱلْحَقِّ وَصَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ وَإِلَيْهِ ٱلْمَصِيرُ﴿٣﴾

   64:3 · no commentary for this ayah

4. يَعْلَمُ مَا فِى ٱلسَّمَٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَيَعْلَمُ مَا تُسِرُّونَ وَمَا تُعْلِنُونَ وَٱللَّهُ عَلِيمٌۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ﴿٤﴾

   64:4 · no commentary for this ayah

5. أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَبَؤُا۟ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ مِن قَبْلُ فَذَاقُوا۟ وَبَالَ أَمْرِهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ﴿٥﴾

   64:5 · no commentary for this ayah

6. ذَٰلِكَ بِأَنَّهُۥ كَانَت تَّأْتِيهِمْ رُسُلُهُم بِٱلْبَيِّنَٰتِ فَقَالُوٓا۟ أَبَشَرٌ يَهْدُونَنَا فَكَفَرُوا۟ وَتَوَلَّوا۟ وَّٱسْتَغْنَى ٱللَّهُ وَٱللَّهُ غَنِىٌّ حَمِيدٌ﴿٦﴾

   خداوند بی‌نیاز

   در حدیثی قدسی می‌خوانیم: «بندگان من. شما هرگز نمی‌توانید به من زیانی برسانید یا نفعی بدهید. بندگانم, اگر اولین و آخرین جن و انس پاک‌ترین قلب را داشته باشند. ذره‌ای بر فرمانروایی من نمی‌افزاید و اگر اولین و آخرین انس و جنء ناپاک‌ترین قلب را داشته باشند. از فرمانروایی من چیزی نمی‌گاهد. بندگانم, اگر اولین و آخرین انس و جنء در میدانی جمع شوند و هر چه می‌خواهند. از من بخواهند و همة آن را به آنها بدهم, چیزی از خزاین من کاسته نمی‌شود و این مانند رطوبتی است که یک ریسمان از دریا برمی‌گیرد. بندگانم. من اعمال شما را بر می‌شمرم. سپس به شما باز می‌گردانم. کسی که نیکی بیاید, خدا را شکر کند و کسی که غیر آن را بییند. جز خویشتن را ملامت نکند.» در یک تشبیه ناقص» ما همانند گیاهان و درختانی هستیم که خود را در معرض تابش نور آفتاب قرار داده‌اند؛ بی‌آن‌که آفتاب عالمتاب نیازی به آنها داشته باشد.

7. زَعَمَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ أَن لَّن يُبْعَثُوا۟ قُلْ بَلَىٰ وَرَبِّى لَتُبْعَثُنَّ ثُمَّ لَتُنَبَّؤُنَّ بِمَا عَمِلْتُمْ وَذَٰلِكَ عَلَى ٱللَّهِ يَسِيرٌ﴿٧﴾

   64:7 · no commentary for this ayah

8. فَـَٔامِنُوا۟ بِٱللَّهِ وَرَسُولِهِۦ وَٱلنُّورِ ٱلَّذِىٓ أَنزَلْنَا وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ﴿٨﴾

   به خدا و رسول او و نوری که نازل کرده‌ایم» ایمان بیاورید

   تعبیر قرآن به نورء در یات متعددی وارد شده و تعبیر «انزلنا» نیز شاهد آن است؛ هر چند در روایات متعددی که از طریق اهل بیت(ع) به ما رسیده» نور در این آیه به امام تفسیر شده است.این تفسیر ممکن است از این نظر باشد که وجود امام» تحسم عملی قرآن محسوب می‌شود. از این‌رو گاه به پیامبر و امام» قرآن ناطق گفته می‌شود. ذیل یکی از این روایات از امام باقر(ع) در بارٌ امامان می‌خوانیم: «آنها کسانی هستند که دل‌های موْمنان را نور و روشنایی می‌بخشند» ‎.٩‏ روز تغابن: قیامت» روزی است که برنده و «مّغبون» (بازنده) شناخته می‌شوند؛ روزی که روشن می‌شود چه کسانی در تجارت خود در عالم دنیا گرفتار غبن و زیان و خسران شده‌اند. روزی است که دوزخیان جایگاه خالی خود را در بهشت می‌بینند و تأسف می‌خورند و بهشتیان نیز جای خالی خود را در دوزغ می‌بینند و خوشحال می‌شوند. در حدیثی از پیامبر(ص) آمده است: «هیچ بنده‌ای وارد بهشت نمی‌شود مگر این‌که جایگاه او در آتش را - اگر بدی می‌کرد - به او نشان می‌دهند تا بیشتر شکر کند و هیچ بنده‌ای وارد آتش جهنم نمی‌شود مگر این‌که جایگاه او در بهشت را - اگر خوبی می‌کرد - به او نشان می‌دهند تا بیشتر حسرت بخورد.» همچنین برای نام‌گذاری روز قیامت به این نام وجوه دیگری نیز ذکر کرده‌اند؛ از جمله این‌که کافران خود را بازنده می‌بینند؛ چرا که در معاملةٌ زندگانی خود بازنده شده و سرمایة گرانبهای عمرشان را به قیمت اندکی فروخته و زندگی پاکیزةٌ ابدی را از دست داده‌اند؛ یا این‌که منظور این است که در آنتجا همه اهل محشر -اعم از موّمن و کافر -احساس زیان می‌کنند؛ موّمنان در حسرت‌اند که چرا بیشتر برای آخرتشان عمل نکردند و کافران از این‌که هیچ عمل صالحی نیاورده‌اند؛ احساس زیان می‌کنند. در حقیقت علت حسرت هر دو گروه این است که آنهاء چنان که باید و شایدء برای قیامت ارزش قائل نبوده‌اند. همچنین گفته‌اند که این احساس خسارت و پشیمانی» مربوط به گمراه‌گران مستکبر و پیروان گمراهشان است؛ توضیح این‌که گمراه‌کنندگان» پیروانشان را فریب دادند؛ بدین وسیله که آنها را به دنیاپرستی و بی‌توجهی به آخرت فرمان دادند. از طرف مقابل» پیروان گمراه نیز با پیروی از مستکبران» آنها را فریفتند؛ زیرا پیروی آنها به تکّر و طفیان گمراه‌گران کمک کرد و آنها را مستحق عذاب بیشتری کرد.پس در حقیقت هر دو گروه سر هم را کلاه گذاشته و از هم فریب خورده‌اند. > **پانوشت صفحه (منابع):** > ۱- المیزان» ج ۰۹ ص ۳۰۷ > ۴ نمونه ج ۰۲۴ ص ۱۹۳ > ۲- نمونهء چ۲۴ ص ۲۵ > ‏۴ نمونهء ج ۲۴ ص ۱۹۳ ۵ پیشین»ص ۱۹۴ ۶- المیزان» چ۰۱۹ ص ۳۱۴ > ۱-المیزان» ج ۹ ص ۳۰۷ ۲- نمونهء چ۳۲۴ ص ۲۵ ۳ پیام قرآن» ج۳. ص ۵۰ > ۶-المیزان» ج۰۱۹ ص ۳۱۴ > **Cited sources** (grade before any load-bearing use): Tafsīr Nemūneh, al-Mīzān, Payām-i Qurʾān.

9. يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ لِيَوْمِ ٱلْجَمْعِ ذَٰلِكَ يَوْمُ ٱلتَّغَابُنِ وَمَن يُؤْمِنۢ بِٱللَّهِ وَيَعْمَلْ صَٰلِحًا يُكَفِّرْ عَنْهُ سَيِّـَٔاتِهِۦ وَيُدْخِلْهُ جَنَّٰتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَٰرُ خَٰلِدِينَ فِيهَآ أَبَدًا ذَٰلِكَ ٱلْفَوْزُ ٱلْعَظِيمُ﴿٩﴾

   64:9 · no commentary for this ayah

10. وَٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَكَذَّبُوا۟ بِـَٔايَٰتِنَآ أُو۟لَٰٓئِكَ أَصْحَٰبُ ٱلنَّارِ خَٰلِدِينَ فِيهَا وَبِئْسَ ٱلْمَصِيرُ﴿١٠﴾

    64:10 · no commentary for this ayah

11. مَآ أَصَابَ مِن مُّصِيبَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ ٱللَّهِ وَمَن يُؤْمِنۢ بِٱللَّهِ يَهْدِ قَلْبَهُۥ وَٱللَّهُ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌ﴿١١﴾

    همة مصایب به فرمان اوست

    بدون شک همه حوادث این عالم به اذن خداست؛ جرا که به مقتضای توحید افعالی» در تمام هستی چیزی بدون اراد حق تحقق نمی‌یابد؛ ولی از آن رو که مصایب» همیشه چون علامت سوّالی در اذهان جای داشتهء به ویژه روی آن تکیه شده است. در اینجا این سوّال مهم مطرح است که موجب بسیاری از این مصایب, ظلم ظالمان و ارادة جباران است یا خود انسان بر اثر کوتاهی یا ارتکاب خلافء باعث آن شده است؛ آیا اینها هم به اذن خداست؟! در پاسخ باید گفت که از مجموع آیاتی که در بارة مصایب در قرآن آمده» بر می‌آید که مصایب بر دو گونه است: یکم. مصایبی که با طبیعت زندگی انسان سرشته شده و ارادة بشر کمترین تأثیری در آن ندارد؛ مانند مرگ و میر و قسمتی از حوادث دردناک طبیعی. دوم» مصایبی که انسان‌ها به نحوی در آن نقش دارند. قرآن در بارةٌ دستةٌ یکم می‌گوید که این گروه از مصیبت‌ها به ارادة خدا اتفاق می افتد و در باره دسته دوم می کوید که به خاطر اعمال خودتان دامانتان رامی کیرد. بنابر این کسی نمی‌تواند به این بهانه که تمام مصایب از سوی خداست, در مقابل ظالمان سکوت کند و به مبارزه برنخیزد و نیز نمی‌تواند به ان بهانه دست از مبارزه با بیماری‌ها و آفات و مبارزه با فقر و جهل بردارد. البته حتی در مصایبی که خود انسان در آن نقشی داردء تأثیر این اسباب» از ناحیةٌ خداوند و به اذن و فرمان اوست که اگر او اراده کند» هر سببی بی‌رنگ و بی‌اثر می‌شود.

12. وَأَطِيعُوا۟ ٱللَّهَ وَأَطِيعُوا۟ ٱلرَّسُولَ فَإِن تَوَلَّيْتُمْ فَإِنَّمَا عَلَىٰ رَسُولِنَا ٱلْبَلَٰغُ ٱلْمُبِينُ﴿١٢﴾

    ۱۵. بعضی از همسران و فرزندانتان دشمنان شما هستند

    چون این آیات» موْمنان را مخاطب قرار داده استء» فهمیده می‌شود که دشمنی بعضی از فرزندان و همسران افراد موْمن با آنهاء به خاطر ایمان آنهاست؛ بدین صورت که بعضی از فرزندان و همسران این افراد تلاش می‌کنند آنها را از ایمان یا اعمال صالحی همچون انفاق در راه خدا و هجرت از سرزمین کفر باز دارند یا آنان را به کفر یا گناهان هلاک کننده‌ای مانند بخل از انفاق در راه خدا به خاطر محبت‌همسر و فرزندان» غصب اموال مردم یا کسب مال از راه غیر مشروع وادار کنند. خداوند در این یه به موْمنان می‌فرماید که با چنین فرزندان و همسرانی مدارا و از اشتباهات آنها چشم‌پوشی کنید؛ اما از این بر حذر باشید که شما را به هلاکت کشانند و محبت آنها موجب بیچارگی ابدی شما گردد. سیس در آیة ١٥ به طور کلی می فرماید که اموال و فرزندانتان فقط وسیلة آزمایش شما هستند. در واقع خدا برای تربیت انسان پیوسته او را در کوره‌های داغ امتحان قرار می‌دهد؛ اما این دو یعنی اموال و فرزندان» از مهم‌ترین وسایل امتحان او هستند؛ جرا که جاذبه اموال و عشق وعلاقه به فرزندان جنان کشش نیرومندی در انسان ایجاد می‌کند که در مواردی رضای خدا از رضای آنها جدا می‌شود و انسان سخت در فشار قرار می‌گیرد. تعبیر «انْما» که معمولاً برای حصر آورده می‌شود» نشان می‌دهد که این دو موضوع بیش از هر چیز دیگر مورد امتحان است. در روایتی از امیرالموّمنین علی(ع) می‌خوانیم: «کسی از شما نگوید خداوندا پناه می‌برم به تو از آزمایش؛ زیرا کسی نیست مگر آن که به نحوی گرفتار آزمایش است. ولی اگر کسی می‌خواهد به خدا پناه برد. باید از فتنه‌های گمراه‌کننده پناه جوید؛ زیرا خدا می‌فرماید: بدانید اموال و اولاد شماء وسیلةٌ آزمون است.» در روایت دیگری از پیامبر اسلام(ص) می‌خوانیم: «برای هر امتی آزمایشی است. و آزمایش امت من» مال و ثروت است.»؟ > **پانوشت صفحه (منابع):** > ۱- نمونهء ج ۰۲۴ ص۱۹۸ > ۴ المیزان» ج ۹ ص ۳۲۳ > ۲ المیزان» ج ۹ ص ۳۲۰ > ۳ نمونه, ج۲۴ ص ۲۰۶ > **Cited sources** (grade before any load-bearing use): Tafsīr Nemūneh, al-Mīzān.

13. ٱللَّهُ لَآ إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ وَعَلَى ٱللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ ٱلْمُؤْمِنُونَ﴿١٣﴾

    64:13 · no commentary for this ayah

14. يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِنَّ مِنْ أَزْوَٰجِكُمْ وَأَوْلَٰدِكُمْ عَدُوًّا لَّكُمْ فَٱحْذَرُوهُمْ وَإِن تَعْفُوا۟ وَتَصْفَحُوا۟ وَتَغْفِرُوا۟ فَإِنَّ ٱللَّهَ غَفُورٌ رَّحِيمٌ﴿١٤﴾

    64:14 · no commentary for this ayah

15. إِنَّمَآ أَمْوَٰلُكُمْ وَأَوْلَٰدُكُمْ فِتْنَةٌ وَٱللَّهُ عِندَهُۥٓ أَجْرٌ عَظِيمٌ﴿١٥﴾

    64:15 · no commentary for this ayah

16. فَٱتَّقُوا۟ ٱللَّهَ مَا ٱسْتَطَعْتُمْ وَٱسْمَعُوا۟ وَأَطِيعُوا۟ وَأَنفِقُوا۟ خَيْرًا لِّأَنفُسِكُمْ وَمَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِۦ فَأُو۟لَٰٓئِكَ هُمُ ٱلْمُفْلِحُونَ﴿١٦﴾

    64:16 · no commentary for this ayah

17. إِن تُقْرِضُوا۟ ٱللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَٰعِفْهُ لَكُمْ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَٱللَّهُ شَكُورٌ حَلِيمٌ﴿١٧﴾

    64:17 · no commentary for this ayah

18. عَٰلِمُ ٱلْغَيْبِ وَٱلشَّهَٰدَةِ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ﴿١٨﴾

    64:18 · no commentary for this ayah