Surah Az-Zumar · Ayah 22·Makkī

22

أَفَمَن فَهُوَ عَلَىٰ مِّن فَوَيْلٌ مِّن أُو۟لَٰٓئِكَ فِى ﴿٢٢﴾

Translation

Saheeh International

So is one whose breast Allah has expanded to [accept] Islam and he is upon a light from his Lord [like one whose heart rejects it]? Then woe to those whose hearts are hardened against the remembrance of Allah. Those are in manifest error.

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

عوامل شرح صدر و قساوت قلب

شرح صدر به معنای گشادگی سینه است تا ظرفیت پذیرفتن سخن حق را داشته باشد و چون شرح صدر به خاطر اسلام است و اسلام یعنی تسلیم در برابر خدا و آنچه او اراده کرده و او هم جز حق را اراده نمی‌کندء در نتیجه, شرح صدر برای اسلام به این معناست که انسان وضعی به خود بگیرد که هر سخن حقی را بپذیرد و آن را رد نکند. البته معنای این حرف این نیست که انسان هر سخنی را - هرچه باشد - کورکورانه بپذیرد؛ بلکه باید با بصیرت نسبت به حق و شناختن راه رشده آن را قبول کند.! در مقابل شرح صدرء قساوت قلب است. این حالت در دل‌هایی است که در برابر نور حق و هدایت انعطافی از خود نشان نمی‌دهند و نرم و تسلیم نمی‌شوند و نور هدایت در آنها نفوذ نمی‌کند. به‌طور کلی انسان‌ها در پذیرفتن حق یکسان نیستند: بعضی حقیقت را با یک اشارة لطیف یا یک کلام کوتاه به خوبی درک می‌کنند؛ در حالی که گویاترین دلایل و نیرومندترین موعظه‌ها در برخی از انسان‌ها هیچ اثری نمی‌گذارد. البته هر یک از این دو عواملی دارد. مطالعات پی‌گیر و مستمرء ارتباط با دانشمندان و علمای صالح» خودسازی و تهذیب نفس, پرهیز از گناه و به ویژه غذای حرامء و یاد خداء از عوامل مهم شرح صدر است. بر عکس» جهل و گناه و لجاجت و بحث و جدال بی‌مورد و هم‌نشینی با بدان و گنهکاران باعث تنگی روح و قساوت قلب می‌شود. در روایتی می‌خوانیم که ابن مسعود از تفسیر این آیه از پیامبر(ص) سوّال کرد و پرسید: چگونه انسان شرح صدر پیدا می‌کند؟ پیامبر اکرم فرمود: «هنگامی که نور به قلب انسان داخل شود. گسترده و باز می‌گردد.» عرض کرد: ای رسول خداء نشانة آن چیست؟ فرمود: «توجه به سرای آخرت و جدا شدن از سرای فریب و آماده گشتن برای مرگ پیش از فرود آمدنش.» در روایتی از امام علی(ع) می‌خوانیم: «اشک‌ها خشک نمی‌شود مگر به خاطر سختی دل‌ها و دل‌ها سخت و سنگین نمی‌شود مگر به خاطر فزونی گناه.» در روایت دیگری می‌خوانیم که خداوند به موسی(ع) وحی فرستاد: «ای موسی, آرزوهایت را در دنیا دراز مکن که قلبت سخت و انعطاف ناپذیر می‌شود و سنگدلان از من دورند.»