Surah Al-Hajj · Ayah 11·Madanī

11

وَمِنَ مَن عَلَىٰ فَإِنْ بِهِۦ وَإِنْ عَلَىٰ ذَٰلِكَ هُوَ ﴿١١﴾

Translation

Saheeh International

And of the people is he who worships Allah on an edge. If he is touched by good, he is reassured by it; but if he is struck by trial, he turns on his face [to the other direction]. He has lost [this] world and the Hereafter. That is what is the manifest loss.

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

نکوهش سه گروه گمراه

یات ۰۳ ۸ و ۱۱ این سوره با عبارت «و من الناس» شروع شده و وضعیت سه گروه را توصیف و نکوهش کرده است. گروه یکم (أیةُ 4۳ پیروان گمراه و بی‌خبری هستند که بدون هیچ علم و دانشی به مجادله در بارةٌ خدا برمی‌خیزند و از هر شیطان سرکشی -اعم از شیاطین جن و انس که هریک از آنها برای خود نقشه و دامی دارند - پیروی می‌کنند. گروه دوم (أیةُ ۸) ناظر به رهبران گمراه‌کنندةٌ گروه یکم است که با تکیّر در برابر سخنان الهی می‌خواهند مردم را از راه خدا گمراه کنند. در أَیةُ ۱۱ اما سخن از گروه سوم است که ضعیف‌الایمان هستند. گویی آنها دین و ایمان را وسیله‌ای برای نیل به مادیات تلقی می‌کنند که اگر این هدف تأمین شد» دین را حق می‌دانند؛ وگرنه بی‌اساس. جمعی از مفسران در شأن نزول این آیه چنین نقل کرده‌اند: گاهی گروهی از بادیه‌نشینان خدمت پیامبر([ص) می‌آمدند. اگر حال جسمانی آنها خوب بوده اسب آنها کرة خوبی آورده» زن آنها پسر زاییده و اموال و چهارپایانشان فزونی یافته بوده خشنود می‌شدند و به اسلام و پیامبر(ص) عقیده پیدا می‌کردند؛ اما اگر بیمار بودنده همسرشان دختر آورده و اموالشان رو به نقصان گذاشته بو وسوسه‌های شیطانی قلبشان را فرا می‌گرفت و به آنها می‌گفت که تمام این بدبختی‌ها به‌خاطر این آیینی است که پذیرفته‌اید و آنها نیز روی‌گردان می‌شدند. این‌گونه افراده دین را تنها از دریچة منافع مادی خود می‌نگریستند و معیار و محک حقانیت آن را روی آوردن دنیا می‌پنداشتند. این گروه که در عصر و زمان ما نیز شمارشان کم نیست و در هر جامعه‌ای نیز وجود دارندء ایمانی آلوده به شرک و بت‌پرستی دارند؛ منتها بت آنها همسرء فرزندء مال و ثروت آنهاست. بدیهی است چنین ایمان و اعتقادی» سست‌تر از تار عنکبوت است.