Surah Az-Zumar · Ayah 42·Makkī

42

وَٱلَّتِى لَمْ فِى ٱلَّتِى عَلَيْهَا إِلَىٰٓ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ ﴿٤٢﴾

Translation

Saheeh International

Allah takes the souls at the time of their death, and those that do not die [He takes] during their sleep. Then He keeps those for which He has decreed death and releases the others for a specified term. Indeed in that are signs for a people who give thought.

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

جهان اسرارآمیز خواب

حقیقت خواب چیست و چه می‌شود که انسان به خواب می‌رود؟ در این باره دانشمندان بحث‌ها و توجیهات فراوانی دارند؛ اما به نظر می‌آید چیزی که سبب شده دانشمندان امروز از بیان تفسیر روشنی برای موضوع خواب عاجز بماننده همان تفکر مادی آنها است. آنها می‌خواهند این موضوع را بدون قبول اصالت و استقلال روح تفسیر کنند؛ در حالی که خواب» پیش از آن‌ که یک پدیدةٌ جسمانی باشدء یک پدیدةٌ روحانی است که بدون شناخت صحیح روح» تفسیر آن غیر ممکن است. قرآن مجید در این آیه» دقیق‌ترین تفسیر را برای موضوع خواب بیان کرده و گفته است که خواب نوعی جدایی روح از جسم است؛ اما نه جدایی کامل. به این ترتیب» هنگامی که به فرمان خدا پرتو روح از بدن برچیده می‌شود و جز شعاع کم‌رنگی از آن بر این جسم نمی‌تابد» دستگاه درک و شعور از کار می‌افتد و انسان از حس و حرکت باز می‌ماند؛ هر چند قسمتی از فعالیت‌هایی مانند ضربان قلب و گردش خون و فعالیت تنفس و گوارش که برای ادامة حیات او ضرورت دارد» ادامه می‌یابد. در اینجا همچنین موضوع مهم «روّیا» نیز روشن می‌شود. بسیارند خواب‌هایی که عیناً یا با مختصر تفاوتی در عالم خارج واقع می‌شوند. تفسیرهای مادی» از بیان علت و توجیه این‌گونه خواب‌ها عاجزند؛ در حالی که تفسیرهای روحی به خوبی می‌توانند این مطلب را روشن کنند. روح انسان به هنگام جدایی از تن و ارتباط با عالم ارواح» حقایق بیشتری از گذشته و آینده را درک می‌کند و همین» اساس رویاهای صادقه است. از روایاتی که در ذیل این آیه ذکر شده به خوبی روشن می‌شود که خوابء در اسلام» حرکتی به سوی عالم ارواح شمرده شده و بیداری» بازگشت روح به بدن و حیات مجدد است. در حدیثی از امام علی(ع) می‌خوانیم: «مسلمان نباید با حالت جنابت بخوابد و جز با طهارت و وضو به بستر نرود. پس اگر آب پیدا نکرد. تیمم کند؛ زیرا روح موْمن به سوی خداوند متعال بالا می‌رود. پس او را می‌پذیرد و به او برکت می‌دهد. اگر پایان عمرش فرا رسیده باشد.ء او را در گنج‌های رحمتش قرار می‌دهد و اگر فرا نرسیده باشد. او را همراه گروهی از ملائکه که او را به امانت گرفته بودند, بر می‌انگیزد و آنها او را به جسدش باز می‌گردانند.» آنها از نام خدا وحشت دارند ۳ نباید تصور کرد که این آیه مخصوص مشرکان عصر پیامبر(ص) بوده است؛ بلکه در هر عصرء منحرفان تاریک‌دلی هستند که از شنیدن نام دشمنان خدا و مکتب‌های الحادی و پیروزی ستمگران خوشحال می‌شوند؛ اما نام نیکان و پاکان و برنامه‌ها و پیروزی‌هایشان برای آنان دردآور است. در بعضی از روایات» این آیه به کسانی تفسیر شده که از شنیدن فضایل اهل بیت(ع) یا پیروی مکتبشان ناراحصت می‌شوند. هم‌اکنون نیز مشاهده می‌شود که برخی افراده حاضر به شرکت در مجالس قران و موعظه و احکام و ذکر فضایل اهل بیت(ع) نیستند و اگر هم به دلیلی شرکت کنندء از روی بی‌میلی است؟ اما اگر به مجالس گناه و معصیت دعوت شوندهء با کمال میل به سوی آن می‌شتابند و از آن استقبال می‌کنند.