Surah Al-Ahzaab · Ayah 50·Madanī

50

إِنَّآ لَكَ ٱلَّٰتِىٓ وَمَا مِمَّآ عَلَيْكَ ٱلَّٰتِى مَعَكَ إِن إِنْ أَن لَّكَ مِن قَدْ مَا عَلَيْهِمْ فِىٓ وَمَا لِكَيْلَا عَلَيْكَ ﴿٥٠﴾

Translation

Saheeh International

O Prophet, indeed We have made lawful to you your wives to whom you have given their due compensation and those your right hand possesses from what Allah has returned to you [of captives] and the daughters of your paternal uncles and the daughters of your paternal aunts and the daughters of your maternal uncles and the daughters of your maternal aunts who emigrated with you and a believing woman if she gives herself to the Prophet [and] if the Prophet wishes to marry her, [this is] only for you, excluding the [other] believers. We certainly know what We have made obligatory upon them concerning their wives and those their right hands possess, [but this is for you] in order that there will be upon you no discomfort. And ever is Allah Forgiving and Merciful.

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

زن باایمانی که خود را به پیامبر ببخشد

بدون شک اجازة «گرفتن همسر بدون مَهر»؛ از مختصات پیامبر(ص) بوده و آّیه نیز بدین نکته صراحت دارد و به همین جهت از مسلّمات فقه اسلام است. در ای ن‌که آیا این حکم کلی در مورد پیامبر مصداقی پیدا کرده یا نهه در میان مفسران گفت‌وگو است. وجود چنین مصداقی برای حکم بالا از نظر تاریخی مشخص نیست؛ ولی مسلّم است که خدا چنین اجازه‌ای را به پیامبر خود داده بود.

گوشه‌ای از فلسفة تعدد زوجات پیامبر

جملةٌ «این به خاطر آن است که مشکلی (در ادای رسالت) بر تو نبوده باشد» در این آیه, اشاره به فلسفةٌ احکام مخصوص پیامبر(ص) است. این جمله می‌گوید که پیامبر شرایطی دارد که دیگران ندارند و همین تفاوت سبب تفاوتی در احکام شده است. به تعبیر روشن‌ترء هدف این بوده که قسمتی از محدودیت‌ها و مشکلات از دوش پیامبر از طریق این احکام برداشته شود. این تعبیر لطیفی است که نشان می‌دهد ازدواج پیامبر با زنان متعددءبرای حل یک سلسله مشکلات اجتماعی و سیاسی در زندگی او بوده است. می‌دانیم هنگامی که پیامبر ندای اسلام را بلند کرد تنها بود و تا مدت‌ها جز عدةٌ محدودی به او ایمان نیاوردند. او بر ضد تمام اعتقادات خرافی عصر و محیط خود قیام کرده بود و طبیعی است که همةٌ اقوام و قبایل آن محیط بر ضد او بسیج شوند. از این رو او می‌بایست از تمام وسایل برای شکستن اتحاد نامقدس دشمنان استفاده می‌کرد که یکی از آنها ایحاد رابطةٌ خویشاوندی از طریق ازدواج با قبایل بود؛ زیرا رابطةٌ خویشاوندی» محکم‌ترین رابطه در میان عرب جاهلی محسوب می‌شد و آنان داماد قبیله را همواره از خود و دفاع از او را لازم می‌دانستند و تنها گذاشتن او را گناه می‌شمردند. قراین زیادی در دست داریم که نشان می‌دهد ازدواج‌های پیامبر» در بسیاری از موارده جنبةٌ سیاسی داشته و بعضی ازدواج‌های او برای شکستن سنن جاهلی و برخی دیگر برای کاستن دشمنان یا افزایش دوستی و جلب محبت اشخاص یا اقوام متعصب و لجوج بوده است. روشن است کسی که در سن ۲۵سالگی که عنفوان جوانی او بوده» با زنی بیوه (خدیجه) ازدواج می‌کند و تا ۵۳ سالگی به همین یک زن قناعت می‌کند و به این ترتیب دوران جوانی خود را پشت سر گذاشته, به سن کهولت می‌رسد و در ده سال پایان عمر به ازدواج‌های متعدد دست می‌زند» کار او حتما دلیل و فلسفه‌ای دارد که با هیچ حسابی نمی‌توان آن را به انگیزه‌های علاقة جنسی پیوند داد. می‌دانیم که ازدواج متعدد در میان مردم آن روز بسیار ساده و عادی بوده و حتی گاهی همسر اول به خواستگاری همسر دوم می‌رفته و کسی هیچ‌گونه محدودیتی برای گرفتن همسری دیگر قائّل نبود. در این حال» برای پیامبر ازدواج‌های متعدد در سنین جوانی» نه مانع اجتماعی داشته و نه شرایط سنگین مالی و نه کمترین نقصی محسوب می‌شد. جالب توجه این‌که در تواریخ آمده است که پیامبر تنها با یک دختر باکره به نام عایشه ازدواج کرد که در وقت همسری بسیار کم سن و سال بود. حتی در بعضی از تواریخ می‌خوانیم که پیامبر با زنان متعددی ازدواج کرد که فقط مراسم عقدشان برگزار شد و او هرگز با آنها آمیزش نکرد و حتی در مواردی تنها به خواستگاری از بعضی از زنان قناعصت کرد و قبایل به همین افتخار می‌کردند که پیامبر زنی از آنان را خواستگاری کرده وبه این ترتیب پیوند اجتماعی آنها با پیامبر محکم‌تر و آنان در دفاع از او مصمم‌تر می‌شدند. از سوی دیگرء پیامبر به رغم ازدواج‌های متعدد» فرزندان کمی داشت. به این ترتیب روشن می‌شود که ازدواج‌های متعدد پیامبر(ص) انگیزه‌هایی برتر از علل عادی داشته است. > **پانوشت صفحه (منابع):** > ۱- نمونه, ج۱۷ء ص ۳۷۹ ۲- پیشین» ص۳۸۱ > ٢- پیشین، ص ٣٨١ > **Cited sources** (grade before any load-bearing use): Tafsīr Nemūneh.