Surah At-Tawba · Ayah 118·Madanī

118

وَعَلَى ٱلَّذِينَ حَتَّىٰٓ إِذَا عَلَيْهِمُ بِمَا عَلَيْهِمْ أَن لَّا مِنَ إِلَّآ إِلَيْهِ ثُمَّ عَلَيْهِمْ إِنَّ هُوَ ﴿١١٨﴾

Translation

Saheeh International

And [He also forgave] the three who were left behind [and regretted their error] to the point that the earth closed in on them in spite of its vastness and their souls confined them and they were certain that there is no refuge from Allah except in Him. Then He turned to them so they could repent. Indeed, Allah is the Accepting of repentance, the Merciful.

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

خدای بسیار توبه‌پذیر

مفسران نقل کرده‌اند که این آیه در بارة سه نفر از مسلمانان به نام‌های «کعب بن مالک» «مرارة بن رَبیع» و «هلال بن أُمیّه» نازل شده است. این سه نفر از امر پیامبر تخلف کردند و با او به جنگ تبوک نرفتند؛ اما از کردة خود پشیمان شدند. هنگامی که پیامبر(ص) به مدینه بازگشت» نزد او رفتند و عذرخواهی کردند؛ پیامبر با نها سخن نگفت و از مسلمانان نیز خواست با آنها سخن نگویند. پس همةٌ مردم حتی کودکان از آنها کناره گرفتند. زنان این سه مرد نیز نزد پیامبر آمدند و عرض کردند: آیا ما هم باید از شوهرانمان کناره‌گیری کنیم؟ حضرت فرمود: نه؛ اما به شما نزدیک نشوند. در نتیجه» زندگی در مدینه برای آنها دشوار شد و ناچار به کوه‌های مدینه پناه بردند. هر روز خانواده‌هایشان برایشان غذا می‌بردند؛ اما با آنها حرف نمی‌زدند. آنها به یکدیگر گفتند: حالا که مردم با ما قهر کرده‌اند و حرف نمی‌زنندء ما چرا با خود حرف بزنیم؟! به همین جهت پراکنده و از هم جدا شدند و پنجاه روز در همین حال بودند و به درگاه خدا زاری و توبه می‌کردند. تا این‌که خداوند توبةٌ آنها را پذیرفت و این آیه را در بارة ایشان نازل فرمود. نکتةٌ لطیفی که در این آیه آمده» این است که خداوند می‌فرماید: «سپس خدا رحمتش را شامل حال آنها نمود (و به آنها توفیق داد) تا توبه کنند؛ خداوند بسیار توبه‌پذیر و مهربان است.» برخی از مفسران در ذیل این جمله گفته‌اند که توبةٌ بنده در میان دو توبه از طرف خدا قرار گرفته است. ابتدا خداوند به انسان عنایت می‌کند و به او توفیق توبه می‌دهد» سپس انسان توبه و استغفار می‌کند و بعد از آن باز خداوند عنایت فرموده» توبِةٌ انسان را می‌پذیرد.