Surah Az-Zukhruf · Ayah 13·Makkī

13

عَلَىٰ ثُمَّ إِذَا عَلَيْهِ ٱلَّذِى لَنَا هَٰذَا وَمَا لَهُۥ ﴿١٣﴾

Translation

Saheeh International

That you may settle yourselves upon their backs and then remember the favor of your Lord when you have settled upon them and say. "Exalted is He who has subjected this to us, and we could not have [otherwise] subdued it.

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

یاد خدا هنگام بهره‌گیری از نعمت‌ها

در این آیه دو هدف برای ذکر آفرینش مرکب‌های دریایی و صحرایی بیان شده: نخست. یادآوری نعمت‌های پروردگار هنگام استقرار بر آنهاء و دیگرء تنزیه خداوندی که اینها را مسخر فرمان انسان کرده و کشتی‌ها را چنان آفریده که بتواند سین امواج را بشکافد و به سوی مقصد حرکت کند و چهارپایان را رام و تسلیم در برابر انسان قرار داده است. آریء اگر لطف خدا نبوده ما هرگز توانایی نگهداری این مرکب‌ها را نداشتیم. بادهای مخالف, کشتی‌ها را پیوسته واژگون می‌کردند و ما از رسیدن به ساحل نجات باز می‌ماندیم و اگر روح تسلیم براین حیوانات نیرومند که قدرت آنها به مراتب از انسان بیشتر است» حاکم نمی‌شد» هرگز انسان نمی‌توانست حتی تا نزدیک آنها برود. به همین دلیل گه‌گاه که یکی از این حیوانات خشمگین شده» روح تسلیم را از دست می‌دهد. به موجود خطرناکی مبدل می‌شود که حتی چندین نفر هم قدرت مقابله با آنها را ندارند؛ در صورتی که در حال عادی ممکن است ده‌ها یا صدها رأس از آنها را به ریسمانی ببندند و دست بچه‌ای بسپارند تا هرچه خواهدء بکند! از نکات جالب توجهی که در آّیات قرآن به چشم می‌خورد. این است که دعاهایی به مژّمنان تعلیم داده که هنگام بهره‌گیری از مواهب الهی بخوانند؛ دعاهایی که با محتوای سازنده‌اش روح و جان انسان را می‌سازد و آثار غرور و غفلت را می‌زداید. این آیه» دستور شکر نعمت‌های پروردگار و تسبیح او را هنگام قرار گرفتن بر مرکب‌ها می‌دهد و هر گاه خلق و خوی انسان چنین گردد که هنگام بهره‌گیری از هر نعمتیءبه یاد منعم حقیقی و مبداً آَن نعمت باشدء نه در ظلمت غفلت فرو رود و نه در پرتگاه غرور افتد؛ بلکه مواهب مادی برای او پلی به سوی خدا می‌شود. در حالات پیامبر اسلام(ص) آمده است که هر گاه برای سوار شدن بر مرکب پای خود را در رکاب می‌گذاشت» می‌فرمود «بسم الله» و هنگامی که بر مرکب استقرار می‌یافتء می‌فرمود: «الحمد له علی کل حال. سبحان الذی سخر لنا هذا و ما کنا له مقرنین و انا الی ربّنا لمنقلبون.» از پاره‌ای از روایات استفاده می‌شود که هر کس این آیه رابه هنگام سوار شدن بر مرکب بگوید.ء به فرمان خدا آسیبی به او نخواهد رسید. چقدر تفاوت است میان تعلیمات سازندة اسلام با آنچه از گروهی هوس‌ران و مغرور سر می‌زند که مرکب‌های خود را وسیلةٌ خودنمایی و فخرفروشی و گاه وسیله‌ای برای انجام انواع گناهان قرار می دهند.!