Surah Al-Baqara · Ayah 106·Madanī

106

مَا مِنْ أَوْ مِّنْهَآ أَوْ أَلَمْ أَنَّ عَلَىٰ ﴿١٠٦﴾

Translation

Saheeh International

We do not abrogate a verse or cause it to be forgotten except that We bring forth [one] better than it or similar to it. Do you not know that Allah is over all things competent?

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

برنامه‌ای برای تکامل انسان

«نسْخ» به معنای از بین بردن و زایل کردن است و در منطق شرع تغییر حکمی و جانشین کردن حکم دیگر به جای آن است. برای مثال, مسلمانان پس از هجرت به مدینه» هفت ماه به سوی بیت‌المقدس نماز می‌خواندند. پس از آن. دستور تغییر قبله صادر شد و موظف شدند رو به سوی کعبه نماز بخوانند. توجه به این نکته در بارةٌ مف‌مهوم نسخ لازم است که نیازهای انسان گاه با تغییر زمان و شرایط محیط دگرگون می‌شود و گاه ثابت و برقرار است. یک روز برنامه ای ضامن سعادت أدمی است؛ ولی روز دیکَر ممکن است بر اثر دکَر کَونی شرایط، همان برنامه، سنگ راه او باشد. یک روز دارویی برای بیماری بسیار مفید است و طبیب آن را تجویز می‌کند؛ اما روز دیگر به دلیل بهبود نسبی بیمار ممکن است پزشک دستور قطع آن و جانشین کردن دارویی دیگر را بدهد. این نکته به ویژه با توجه به قانون تکامل انسان‌ها و جامعه‌ها روشن‌تر می‌گردد که در روند تکاملی جوامع انسانی گاه برنامه‌ای مفید و سازنده است و گاه زیانبار. به خصوص در شروع انقلاب‌های اجتماعی و عقیدتی» لزوم دگرگونی تدریجی برنامه‌ها در مقاطع زمانی روشن‌تر به نظر می‌رسد. البته نباید فراموش کرد که اصول ادیان الهی که پایه‌های اساسی را تشکیل می‌دهدء در همه جا و در همة شرایط یکسان است. هرگز اصل توحید یا عدالت اجتماعی و صدها حکم مانند آن دگرگون نمی‌شود و قاعدةٌ نسخ شامل مسائل کوچک‌تر و فرعی است.