Surah Al-Baqara · Ayah 178·Madanī

178

ٱلَّذِينَ عَلَيْكُمُ فِى فَمَنْ لَهُۥ مِنْ إِلَيْهِ ذَٰلِكَ مِّن فَمَنِ ذَٰلِكَ فَلَهُۥ ﴿١٧٨﴾

Translation

Saheeh International

O you who have believed, prescribed for you is legal retribution for those murdered - the free for the free, the slave for the slave, and the female for the female. But whoever overlooks from his brother anything, then there should be a suitable follow-up and payment to him with good conduct. This is an alleviation from your Lord and a mercy. But whoever transgresses after that will have a painful punishment.

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

قصاص؛ ضامن امنیت جامعه

باید توجه داشت که اسلام طرفدار هر نوع قصاص نیست؛ بلکه قصاص و تلافی حد و مرزی دارد و چنین نیست که برای قتلی ده‌ها قتل انجام شود یا برای تلافی یک قتل, از یک قبیله و فامیل بی‌جهت انتقام گرفته شود؛ چنان که در جاهلیت و پیش از اسلام زیاد اتفاق می‌افتاد و حتی هنوز هم در گوشه و کنار و میان پاره‌ای از ملل مرسوم است. از سوی دیگر نمی‌شود خون مظلوم را نادیده گرفت و به اولیای مقتول گفت که حق دفاع و قصاص ندارید؛ زیرا این کار به معنای میدان دادن به جانیان و مفسدان و باز گذاشتن دست آدم‌کشان و نیز پایمال کردن خون بی‌گناهان و بی‌اعتنایی به حس انتقام‌جویی و تشفی قلب صاحبان خون است و این هر دو خطرناک است؛ زیرا اولی موجب هرج و مرج و ناامنی فراوان در اجتماع می‌شود و دومی» نه تنها با نظام عادلانه سازگار نیستء با هیچ نظام عقلانی هم سازش ندارد. پس این منطق که «خون را نباید با خون شست»» درست نیست؛ بلکه در موارد زیادی باید جانی و ستمگر را برای عبرت دیگران مکافات کرد؛ چنان که امام علی(ع) می‌فرماید: «سنگ را به جایی که آمده, برگردانید که شر را جز شر دفع نمی‌کشند.» اگر در بیانی از امام سجاد(ع) که تفسیر أَیةُ قصاص استء دقت شود فواید چشم‌گیر قصاص روشن می‌گردد. امام سجاد(ع) پس از قرائت اه «و لکم فی القصاص حیاةٌ یا اولی‌الالباب» فرموده است: «ای امّت پیامبر, بدانید که قصاص برای شما و جامعهٌ اسلامی موجب حیات و زندگی است؛ زیرا کسی که در صدد قتل دیگری است و بداند که قاتل را هم می‌کشند و او را قصاص می‌کنند. قهراً از فکر شیطانی خود برمی‌گردد و از کشتن منصرف می‌گردد. پس تشریع قصاص. نخست باعث حیات کسی است که مورد سوء قصد قرار گرفته و مانع قتل او می‌شود و ثانیاً باعث حیات خود جانی است که اگر طرف را بکشد. خودش هم قصاص و کشته می‌شود؛ ولی از ترس قصاص دست به قتل نمی‌زند. ثالثا موجب حیات دیگران است و برای مردم و جامعه امنیت جانی به ارمغان می‌آورد؛ زیرا وقتی که مردم دانستند که قصاص واجب است و حتماً اجرا می‌گردد. از ترس قصاص و کشته شدن, به قتل دیگران جرأت نخواهند کرد.»