Surah Al-Baqara · Ayah 282·Madanī

282

ٱلَّذِينَ إِذَا إِلَىٰٓ وَلَا أَن كَمَا ٱلَّذِى عَلَيْهِ وَلَا مِنْهُ فَإِن ٱلَّذِى عَلَيْهِ أَوْ أَوْ لَا أَن هُوَ مِن فَإِن لَّمْ مِمَّن مِنَ أَن وَلَا إِذَا مَا وَلَا أَن أَوْ إِلَىٰٓ ذَٰلِكُمْ أَلَّا إِلَّآ أَن عَلَيْكُمْ أَلَّا إِذَا وَلَا وَلَا وَإِن فَإِنَّهُۥ بِكُمْ ﴿٢٨٢﴾

Translation

Saheeh International

O you who have believed, when you contract a debt for a specified term, write it down. And let a scribe write [it] between you in justice. Let no scribe refuse to write as Allah has taught him. So let him write and let the one who has the obligation dictate. And let him fear Allah, his Lord, and not leave anything out of it. But if the one who has the obligation is of limited understanding or weak or unable to dictate himself, then let his guardian dictate in justice. And bring to witness two witnesses from among your men. And if there are not two men [available], then a man and two women from those whom you accept as witnesses - so that if one of the women errs, then the other can remind her. And let not the witnesses refuse when they are called upon. And do not be [too] weary to write it, whether it is small or large, for its [specified] term. That is more just in the sight of Allah and stronger as evidence and more likely to prevent doubt between you, except when it is an immediate transaction which you conduct among yourselves. For [then] there is no blame upon you if you do not write it. And take witnesses when you conclude a contract. Let no scribe be harmed or any witness. For if you do so, indeed, it is [grave] disobedience in you. And fear Allah. And Allah teaches you. And Allah is Knowing of all things.

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

هجده دستور در بارةٌ تنظیم اسناد تجاری

در این آّیهء کلمهٌ «دٌین» به کار برده شده و نه قرض؛ زیرا قرض فقط در مبادلةٌ دو چیز که مانند یکدیگرند. به کار می‌رود؛ مثل این که کسی چیزی را وام می‌گیرد که مانند آن را برگر‌اند؛ ولی ذین» هر گونه بدهکاری را - خواه از طریق قرض گرفتن باشد یا معاملات دیگر - شامل می‌شود؛ مانند اجاره و صلح و خرید و فروش که یکی از دو طرف» چیزی را به عهده بگیرد. از این آیه که طولانی‌ترین ید قرآن است, هجده دستور در مورد مقررات داد و ستد مالی استفاده می گردد که به ترتیب ذکر می‌شوند: ۱- هرگاه شخصی به دیگری قرض داد یا معامله‌ای انجام گردید و یکی از طرفین بدهکار شد. برای این که هیچ‌گونه اشتباه و ادعایی بعداً پیدا نشودء باید قرارداد با تمام خصوصیات آن نوشته شود. ۲- برای این که جلب اطمینان شود و قرارداد از مداخلات احتمالی طرفین سالم بماند، نویسنده باید شخص سومی باشد. ٣_ کاتب باید در نوشتن قرارداد، حق را در نظر بگیرد و عین واقع را بنویسد. ۴- تنظیم کنندةٌ سند که از احکام و شرایط معامله اطلاع دارد, به پاس این موهبتی که خدا به او داده است» نباید از نوشتن قرارداد شانه خالی کند؛ بلکه باید طرفین معامله را در این امر اجتماعی کمک کند. ۵ - باید یکی از طرفین معامله, قرارداد را املا کند؛ یعنی بگوید تا کاتب بنویسد؛ اما کدام یک از طرفین؟ آیه می‌گوید: بدهکار؛ یعنی آن کس که حق بر گردن اوست. ۶ - بدهکار به هنگام املا باید خدا را در نظر بگیرد و چیزی را فروگذار نکند و همه را بگوید تا کاتب بنویسد. اگر بدهکار سفیه (کسی که نمی‌تواند امور مالی خود را سر و سامان بخشد و ضرر و نفع خویش را تشخیص دهد)» ضعیف (کوتاه‌فکر و کم‌عقل و مجنون) و گنگ و لال بودء سرپرست او باید به جای او قرارداد را املا کند و تنظیم‌کنندةٌ سند بنویسد. ۸ - ولی و سرپرست باید در املا و اعتراف به بدهی, عدالت و منافع کسی را که سرپرست اوست» در نظر بگیرد و از انحراف از حق دوری جوید. ‎-٩‏ علاوه بر نوشتن» طرفین باید در قرارداد خود دو شاهد بگیرند. ۱۰و۱۱- این دو شاهد باید بالغع و مسلمان باشند. ۲- یک مرد و دو زن نیز می‌توانند شاهد قرار گیرند. ۱۳- شهود باید مورد اطمینان باشند.۱۴- در صورتی که شهودء دو مرد باشندء هر کدام می‌توانند مستقلاً شهادت بدهند؛ اما در صورتی که یک مرد و دو زن باشند باید به اتفاق یکدیگر شهادت بدهند تا اگر یکی از آن دو زن به دلیل مسائل عاطفی تحت تأثیر قرار گرفت و در ادای شهادت اشتباهی کرد»ء دیگری یادآوری کند. ۱۵- بدهیء کم باشد یا زیاد» باید آَن را نوشت. ۱۶- در صورتی که معامله کاملاً نقدی باشدهء نوشتن قرارداد لازم نیست. در معاملة نقدی گرچه تنظیم سند و نوشتن لازم نیست» باید شاهد گرفت. ۱۸- هیچ‌گاه نباید نویسندة سند و همچنین شهود به خاطر رعایت حق و عدالت مورد آزار و اذیت قرار گیرند. احکام دقیقی که در این آیه در مورد تنظیم سند برای معاملات ذکر شده» آن هم با ذکر جزئیات در تمام مراحل» بیانگر توجّه عمیقی است که قرآن به امور اقتصادی مسلمانان و نظم کار آنها دارد. این توجه ویژه قرآن به ثبت قراردادها در جامعةٌ عقب‌مانده‌ای که سواد خواندن و نوشتن در آن بسیار کم و آورندةٌ آن شخصی درس نخوانده بودء اهتمام این کتاب آسمانی به اصلاح نظام اقتصادی مسلمانان را به خوبی آشکار می‌کند. > **پانوشت صفحه (منابع):** > ۱- نمونه چ۲ء ص ۳۲۸۲ > **Cited sources** (grade before any load-bearing use): Tafsīr Nemūneh.