Surah Al-Ahqaf · Ayah 15·Makkī

15

حَتَّىٰٓ إِذَا أَنْ ٱلَّتِىٓ عَلَىَّ وَعَلَىٰ وَأَنْ لِى فِى إِنِّى إِلَيْكَ وَإِنِّى مِنَ ﴿١٥﴾

Translation

Saheeh International

And We have enjoined upon man, to his parents, good treatment. His mother carried him with hardship and gave birth to him with hardship, and his gestation and weaning [period] is thirty months. [He grows] until, when he reaches maturity and reaches [the age of] forty years, he says, "My Lord, enable me to be grateful for Your favor which You have bestowed upon me and upon my parents and to work righteousness of which You will approve and make righteous for me my offspring. Indeed, I have repented to You, and indeed, I am of the Muslims."

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

ای انسان» به مادر و پدر نیکی کن

این آیه» همه انسان‌ها را به نیکی به پدر و مادر فرا خوانده و برای تشویق این مطلب» به سختی‌هایی که مادر در دوران بارداری و وضع حمل و شیردهی متحمل می‌شود» اشاره می‌کند. باید توجه داشت که این آیه به حداقل دوران بارداری یعنی شش ماه به علاوة حداکثر دوران شیردهی یعنی دو سال که جمعاً سی ماه می‌شودء اشاره دارد. تاریخ» موارد بسیاری را ذکر کرده که زنانی پس از شش ماه دوران بارداری» وضع حمل کرده‌اند و فرزند آنها نیز سالم مانده است. به هر حال, مادر در طول این حداقل سی ماه (بارداری و شیردهی) بزرگ‌ترین ایثار و فداکاری را در مورد فرزندش انجام می‌دهد. از نخستین روزهای انعقاد نطفه, حالت مادر دگرگون می‌شود و ناراحتی‌ها پشت سر هم می‌آیند؛ هر قدر جنین بیشتر رشد می‌کند. مواد بیشتری از شیر جان مادر می‌گیرد و حتی روی استخوان‌ها و اعصابش اثر می‌گذارد. گاه خواب و خوراک و استراحت و آرامش را از مادر می‌گیرد و در خر دوران بارداری» راه رفتن و حتی نشست و برخاست برای او مشکل می‌شود؛ اما با صبر و حوصله و به عشق فرزندی که به زودی چشم به دنیا می‌گشاید و بر روی مادر لبخند می‌زند. تمام این ناملایمات را تحمل می‌کند. دوران وضع حمل» یکی از سخت‌ترین لحظات زندگی مادر است؛ تا آنجا که گاه مادر جان خود را بر سر فرزند می‌نهد. به هر حال» این بار سنگین که به زمین رسیده دوران سخت دیگری شروع می‌شود؛ دوران مراقبت شبانه‌روزی از فرزند؛ دورانی که مادر باید به تمام نیازهای کودکی خردسال پاسخ بگوید که هیچ‌گونه قدرتی بر بیان نیازهای خود ندارد. اگر دردی دارد» نمی‌تواند محل درد را تعیین کند و اگر از گرسنگی و تشنگی و گرما و سرما ناراحت استء قادر به بیان آن نیست؛ جز این که ناله سر دهد و اشک ریزد و مادر باید با کنجکاوی و صبر و حوصله یک یک نیازها را تشخیص دهد و بر آورده کند. این که قرأن در اینجا از ناراحتی‌های مادر سخن به میان اورده و سخنی از پدر در میان نیست» نه به خاطر مهم نبودن آن است؛ بلکه چون مادر سهم بیشتری دارد بیشتر روی او تکیه شده و به همین دلیل در روایات نیز تأکید بیشتری در مورد مادر شده است. نکتةُ دیگر این آیهء تأکید بر سن چهل سالگی است؛ چرا که انسان غالباً در چهل سالگی به مرحلةٌ کمال عقل می‌رسد و گفته‌اند که بیشتر پیامبران در این سن مبعوث شده‌اند. در حدیثی آمده است: «شیطان دستش را به صورت کسی که به چهل سالگی برسد و از گناه توبه نکند. می‌کشد و می‌گوید: پدرم فدای چهره‌ای که هرگز رستگار نمی شود.»