Surah An-Nisaa · Ayah 12·Madanī

12

وَلَكُمْ مَا إِن لَّمْ لَّهُنَّ فَإِن لَهُنَّ فَلَكُمُ مِمَّا مِنۢ بِهَآ أَوْ وَلَهُنَّ مِمَّا إِن لَّمْ لَّكُمْ فَإِن لَكُمْ فَلَهُنَّ مِمَّا مِّنۢ بِهَآ أَوْ وَإِن أَوِ وَلَهُۥٓ أَوْ مِّنْهُمَا فَإِن مِن ذَٰلِكَ فَهُمْ فِى مِنۢ بِهَآ أَوْ مِّنَ ﴿١٢﴾

Translation

Saheeh International

And for you is half of what your wives leave if they have no child. But if they have a child, for you is one fourth of what they leave, after any bequest they [may have] made or debt. And for the wives is one fourth if you leave no child. But if you leave a child, then for them is an eighth of what you leave, after any bequest you [may have] made or debt. And if a man or woman leaves neither ascendants nor descendants but has a brother or a sister, then for each one of them is a sixth. But if they are more than two, they share a third, after any bequest which was made or debt, as long as there is no detriment [caused]. [This is] an ordinance from Allah, and Allah is Knowing and Forbearing.

Tafsīr

قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)

چرا ارث مرد دو برابر ارث زن است؟

این آیه و یه پیش» در پی بیان بخشی از احکام ارث است. در پاسخ این سوْال که چرا ارث مرد دو برابر ارث زن استء باید گفت که اگر چه به ظاهر چنین است. با دقت بیشتر روشن می شود که از یک نظر، ارث زنان دو برابر مردان است. این به خاطر حمایتی است که اسلام از حقوق زن کرده است. توضیح این که اسلام وظایفی بر عهدهٌ مرد گذاشته که با انجام آن؛ نیمی از درآمد مردان» خرج زنان می‌شود؛ در حالی که بر عهدةٌ زنان چیزی گذاشته نشده است. مرد باید هزین زندگی همسر خود - از مسکن و پوشاک و خوراک و سایر لوازم - را طبق نیازمندی او بپردازد و هزینةٌ زندگی فرزندانش نیز بر عهدةٌ اوست. بنابر این یک زن می‌تواند تمام ارث خود را پس‌انداز کند؛ در حالی که مرد ناچار است آن را برای خود و همسر و فرزندان خرج کند و نتیجةٌ چنین عملکردی این است که نیمی از درامد مرد برای زن خرج می‌شود و نیمی برای خودش؛ در حالی که سهم زن همچنان به حال خود باقی است. با مراجعه به آثار اسلامی به این نکته پی می‌بریم که این سوال از همان آغاز اسلام در ذهن مردم بوده است و آنان گاه و بی‌گاه از پیشوایان اسلام در این زمینه پرسش‌هایی می‌کردند و پاسخ‌هایی که از طرف اهل بیت(ع) به این سوال داده شده» غالبا به این مضمون است که خداونده مخارج زندگی و پرداخت مهر را بر عهدةٌ مردان گذارده و به همین جهت. سهم آنبا را بیشتر قرار داده است. از امام رضا(ع) نقل شده که در پاسخ این سوّال فرمود: «این‌که سهم زنان از میراث» نصف سهم مردان است» به دلیل آن است که زن هنگامی که ازدواج می‌کند. چیزی می‌گیرد (مهر) و مرد چیزی می‌دهد. به علاوه, هزینةٌ زندگی زنان بر دوش مردان است؛ در حالی که زن در برابر هزینةٌ زندگی مرد و خودش مسئولیتی ندارد.» در روایت دیگری آمده است که ابن ابی‌العوجاء که منکر اصول دین بود» می‌گفت: زن بیچارةٌ ضعیف چه گناهی دارد که از ارث یک سهم می‌برد و مرد دو سهم؟! این خبر به کوش امام صادق(ع) رسید. ایشان در یاسخ فرمود: «بر زن نه جهاد واجب است ونه نفقه ونه خرجی خانواده و نه دیةٌ جنایت غیر عمدی دیگران؛ اما همه اینها بر مردان واجب است. به همین جهت. برای زن یک سهم و برای مرد دو سهم قرار داده شده است.»