Reading with قرآن حکیم (شرح آیات منتخب)
تَبَٰرَكَ ٱلَّذِى بِيَدِهِ ٱلْمُلْكُ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ﴿١﴾
67:1 · no commentary for this ayah
ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلْمَوْتَ وَٱلْحَيَوٰةَ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا وَهُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْغَفُورُ﴿٢﴾
مرگ و حیات؛ وسیلة آزمایش
مرگ اگر به معنای فساد و نیستی باشدء مخلوق نیست؛ چرا که خلقت به امور وجودی تعلق میگیرد؛ اما میدانیم که حقیقت مرگ انتقال از جهانی به جهان دیگر است و این بیشک یک امر وجودی است که میتواند مخلوق باشد و اگر مرگ در اینجا قبل از حیات ذکر شده» به خاطر تأثیر عمیقی است که توجه به مرگ در خُسن عمل انسانها دارد. منظور از آزمایش خداوند نیز نوعی پرورش است؛ بدین معنا که انسانها را به میدان عمل میکشد تا ورزیده و پاکیزه و لایق قرب خدا گردند. شایان توجه این که هدف آزمایش را نیکویی عمل معرفی کرده و نه زیادی عمل. این دلیل بر این است که اسلام به کیفیت اهمیت میدهد. نه به کمیت. مهم این است که عملء خالصانه و برای خدا باشد؛ هر چند از نظر کمیت کم باشد. در روایتی از پیامبر(ص) نقل شده است: «منظور این است که کدامیک از شما عقل کاملتری دارد و از خدا بیشتر میترسد و آگاهی بیشتری از فرامین و نواهی خداوند دارد؛ اگرچه اعمال مستحب را کمتر انجام دهد.» بدیمی است که عقل کامل, عمل را پاکتر و نیت را خالصتر و پاداش را بیشتر میکند.
ٱلَّذِى خَلَقَ سَبْعَ سَمَٰوَٰتٍ طِبَاقًا مَّا تَرَىٰ فِى خَلْقِ ٱلرَّحْمَٰنِ مِن تَفَٰوُتٍ فَٱرْجِعِ ٱلْبَصَرَ هَلْ تَرَىٰ مِن فُطُورٍ﴿٣﴾
جهان هستی؛ بدون نقص
از این آیات میتوان دو نتیجة مهم گرفت: نخست اینکه قرآن به همة رهروان راه حق دستور موّکد داده که هر چه میتواننده در اسرار عالم هستی و شگفتیهای جهان آفرینش بیشتر مطالعه و دقت کنند. چه بسیار اسراری که در نگاه اول خود را نشان نمیدهند و دیدههای تیزبین لازم است تا بعد از چند نگاه آنها را بیابد. دیگر این که هر قدر انسان در این نظام دقیقتر و باریکتر شود» انسجام آن را بهتر درک میکند و این پیوستگی» بزرگترین دلیل بر وجود آفریدگار و مدبّر دانا و توانایی است که این مجموعه را اداره میکند. این آیه, معنای وسیعی دارد و هر گونه عیب و نقص, ناموزونی» اضطراب و تزلزل» کجی و تناقض را از آفرینش خداوند نفی میکند.
ثُمَّ ٱرْجِعِ ٱلْبَصَرَ كَرَّتَيْنِ يَنقَلِبْ إِلَيْكَ ٱلْبَصَرُ خَاسِئًا وَهُوَ حَسِيرٌ﴿٤﴾
جهان هستی؛ بدون نقص
از این آیات میتوان دو نتیجة مهم گرفت: نخست اینکه قرآن به همة رهروان راه حق دستور موّکد داده که هر چه میتواننده در اسرار عالم هستی و شگفتیهای جهان آفرینش بیشتر مطالعه و دقت کنند. چه بسیار اسراری که در نگاه اول خود را نشان نمیدهند و دیدههای تیزبین لازم است تا بعد از چند نگاه آنها را بیابد. دیگر این که هر قدر انسان در این نظام دقیقتر و باریکتر شود» انسجام آن را بهتر درک میکند و این پیوستگی» بزرگترین دلیل بر وجود آفریدگار و مدبّر دانا و توانایی است که این مجموعه را اداره میکند. این آیه, معنای وسیعی دارد و هر گونه عیب و نقص, ناموزونی» اضطراب و تزلزل» کجی و تناقض را از آفرینش خداوند نفی میکند.
وَلَقَدْ زَيَّنَّا ٱلسَّمَآءَ ٱلدُّنْيَا بِمَصَٰبِيحَ وَجَعَلْنَٰهَا رُجُومًا لِّلشَّيَٰطِينِ وَأَعْتَدْنَا لَهُمْ عَذَابَ ٱلسَّعِيرِ﴿٥﴾
67:5 · no commentary for this ayah
وَلِلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِرَبِّهِمْ عَذَابُ جَهَنَّمَ وَبِئْسَ ٱلْمَصِيرُ﴿٦﴾
67:6 · no commentary for this ayah
إِذَآ أُلْقُوا۟ فِيهَا سَمِعُوا۟ لَهَا شَهِيقًا وَهِىَ تَفُورُ﴿٧﴾
67:7 · no commentary for this ayah
تَكَادُ تَمَيَّزُ مِنَ ٱلْغَيْظِ كُلَّمَآ أُلْقِىَ فِيهَا فَوْجٌ سَأَلَهُمْ خَزَنَتُهَآ أَلَمْ يَأْتِكُمْ نَذِيرٌ﴿٨﴾
67:8 · no commentary for this ayah
قَالُوا۟ بَلَىٰ قَدْ جَآءَنَا نَذِيرٌ فَكَذَّبْنَا وَقُلْنَا مَا نَزَّلَ ٱللَّهُ مِن شَىْءٍ إِنْ أَنتُمْ إِلَّا فِى ضَلَٰلٍ كَبِيرٍ﴿٩﴾
67:9 · no commentary for this ayah
وَقَالُوا۟ لَوْ كُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا كُنَّا فِىٓ أَصْحَٰبِ ٱلسَّعِيرِ﴿١٠﴾
67:10 · no commentary for this ayah
فَٱعْتَرَفُوا۟ بِذَنۢبِهِمْ فَسُحْقًا لِّأَصْحَٰبِ ٱلسَّعِيرِ﴿١١﴾
صاحبان گوش شنوا و فکر بیدار در دوزخ نیستند
این آیه ضمن بیان سرنوشت وحشتناک دوزخیان» بر علت اصلی بدبختی آنها انگشت گذاشته» میگوید: خداوند از یک سو گوش شنوا و عقل و هوش داده و از سوی دیگر پیامبرانش را با دلایل روشن فرستاده است. اگر این دو با هم ضمیمه شوند»ء سعادت انسان تأمین است؛ ولی هنگامیکه انسان با گوش خود نمیشنود و با چشم خود نمیبیند و با عقل خود نمیاندیشد. اگر تمام پیامبران الهی و کتب آسمانی به سراغ او آیند اثری ندارد. در روایتی از امیرالمومنین علی(ع) آمده است: «جبرئیل بر آدم(ع) نازل شد و گفت: من مأمورم که تو را میان یکی از این سه موهبت مخیر کنم تا یکی را برگزینی و آن دو را رها کنی. آدم گفت: آنها چیست؟ جبرئیل در پاسخ گفت: عقل, حیا و دین. آدم گفت: من عقل را برگزیدم. جبرئیل به حیا و دین گفت: او را رها کنید. گفتند: ما مأموریم همه جا با عقل باشیم و از آن جدا نشویم. جبرئیل گفت: حال که چنین است. به مأموریت خود عمل کنید. سپس به آسمان صعود کرد.» این لطیفترین تعبیر در بارةٌ عقل و خرد و نسبت آن با حیا و دین است. اگر عقل از دین جدا گرددء با اندک چیزی بر باد میرود یا به انحراف کشیده میشود؛ همچنین حیا که مانع انسان از ارتکاب گناهان است نیز از ثمرات و نتایج عقل و خرد است. ۱- نمونه چ ۳۲۴ ص ۳۱۱ ۲- پیشین» ص ۲۱۶ ۳ پیشین» ص ۳۲۲۱ ۴- پیام قرآن» ج۰۳ ص ۱۷۳ ٢- بیشین، ص ع. > **پانوشت صفحه (منابع):** > ۵- نمونهء ج ۰۲۴ ص ۳۲۸ > ۳- پیشین» ص ۲۲۱ > **Cited sources** (grade before any load-bearing use): Tafsīr Nemūneh, Payām-i Qurʾān.
إِنَّ ٱلَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُم بِٱلْغَيْبِ لَهُم مَّغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ﴿١٢﴾
67:12 · no commentary for this ayah
وَأَسِرُّوا۟ قَوْلَكُمْ أَوِ ٱجْهَرُوا۟ بِهِۦٓ إِنَّهُۥ عَلِيمٌۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ﴿١٣﴾
67:13 · no commentary for this ayah
أَلَا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَهُوَ ٱللَّطِيفُ ٱلْخَبِيرُ﴿١٤﴾
67:14 · no commentary for this ayah
هُوَ ٱلَّذِى جَعَلَ لَكُمُ ٱلْأَرْضَ ذَلُولًا فَٱمْشُوا۟ فِى مَنَاكِبِهَا وَكُلُوا۟ مِن رِّزْقِهِۦ وَإِلَيْهِ ٱلنُّشُورُ﴿١٥﴾
زمین؛ رام شدة انسان
«ذلول» به معنای رام» جامعترین تعبیری است که ممکن است در بارة زمین بشود؛ چرا که این مرکب راهوار با حرکات بسیار سریعی که داردء چنان آرام به نظر میرسد که گویی مطلقاً ساکن است. گفتهاند: زمین چهارده نوع حرکت دارد که سه قسم آن» حرکت به دور خود» حرکت به دور خورشید و حرکت همراه مجموعةٌ شمسی در دل کهکشان است. این حرکت که سرعت زیادی دارد» چنان نرم و ملایم است که تا دلایل قطعی برای حرکت زمین اقامه نشده بودء کسی باور نمیکرد که حرکتی در کار باشد. از سوی دیگر» پوستةٌ زمین نه چنان سفت و خشن است که نشود در آن زندگی کرد و نه چنان سست و نرم که قرار و آرام نگیرد؛ بلکه کاملا برای زندگی بشر رام است. فرض کنید اگر بیشتر سطح زمین» باتلاقهایی بود که همه چیز در آن فرو میرفت یا ماسههای نرمی که پای انسان تا زانو در آن فرو مینشست یا سنگهای تیز و خشنی که بدن انسان با کمی راه رفتن مجروح میشد. آن وقت نارامی زمین به چشم میآمد. از دیگر سو فاصلةٌ آن از خورشید نه چندان کم است که همه چیز از شدت گرما بسوزد و نه چندان زیاد که همه چیز از سرما بخشکد. فشار هوا بر کرةٌ زمین چنان است که آرامش انسان را تأمین میکند. جاذبةٌ زمین نه آنقدر زیاد است که استخوانها را در هم بشکند و نه آنقدر کم که انسان با یک حرکت از جا کنده و در فضا پرتاب شود. خلاصه؛ از هر نظرء رام و مسخر فرمان انسان است. جالب توجه این که بعد از توصیف زمین به ذلول بودن دستور میدهد که بر شانههای آن راه بروید؛ گویی زمین چنان ارام است که انسان میتواند پا بر شانهاش گذارد و تسادل خود را حفظ کند.!
ءَأَمِنتُم مَّن فِى ٱلسَّمَآءِ أَن يَخْسِفَ بِكُمُ ٱلْأَرْضَ فَإِذَا هِىَ تَمُورُ﴿١٦﴾
67:16 · no commentary for this ayah
أَمْ أَمِنتُم مَّن فِى ٱلسَّمَآءِ أَن يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حَاصِبًا فَسَتَعْلَمُونَ كَيْفَ نَذِيرِ﴿١٧﴾
67:17 · no commentary for this ayah
وَلَقَدْ كَذَّبَ ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ﴿١٨﴾
67:18 · no commentary for this ayah
أَوَلَمْ يَرَوْا۟ إِلَى ٱلطَّيْرِ فَوْقَهُمْ صَٰٓفَّٰتٍ وَيَقْبِضْنَ مَا يُمْسِكُهُنَّ إِلَّا ٱلرَّحْمَٰنُ إِنَّهُۥ بِكُلِّ شَىْءٍۭ بَصِيرٌ﴿١٩﴾
پرندگان موجوداتی عجیب
این آیه به یکی دیگر از نشانههای پروردگار یعنی پرندگان و پرواز شکَفت انکَیز أنها اشاره می کند. این اجسام سنکَین، بر خلاف قانون جاذبه، از زمین بر می خیزند و به راحتی ساعتها و گاه هفتهها و ماهها بر فراز آسمان به حرکت سریع و نرم خود ادامه میدهند. بعضی به هنگام پرواز غالبا بالهای خود را میگسترند و برخی دیگر پیوسته بال میزنند. بعضی دیگر نیز گاه بال میزنند و گاه بال را میگسترانند. گروه چهارم» مدتی بال میزنند و هنگامی که سرعت گرفتندء بالها را به کلی جمع کرده» در اقیانوس هوا شیرجه می روند. خلاصه، در عین اینکه همه پرواز می کنند، هر کدام برای خود برنامه مخصوصی دارند.
أَمَّنْ هَٰذَا ٱلَّذِى هُوَ جُندٌ لَّكُمْ يَنصُرُكُم مِّن دُونِ ٱلرَّحْمَٰنِ إِنِ ٱلْكَٰفِرُونَ إِلَّا فِى غُرُورٍ﴿٢٠﴾
67:20 · no commentary for this ayah
أَمَّنْ هَٰذَا ٱلَّذِى يَرْزُقُكُمْ إِنْ أَمْسَكَ رِزْقَهُۥ بَل لَّجُّوا۟ فِى عُتُوٍّ وَنُفُورٍ﴿٢١﴾
67:21 · no commentary for this ayah
أَفَمَن يَمْشِى مُكِبًّا عَلَىٰ وَجْهِهِۦٓ أَهْدَىٰٓ أَمَّن يَمْشِى سَوِيًّا عَلَىٰ صِرَٰطٍ مُّسْتَقِيمٍ﴿٢٢﴾
راستقامتان جادةٌ توحید
این آیه» وضع و حال کافران و موّمنان را ضمن مثال جالبی منعکس کرده است. در اینجا افراد بیایمان و ظالمان لجوج و مغرور به کسی تشبیه شدهاند که از جادهای ناهموار و پر پیچ و خم میگذرد؛ در حالی که به رو افتاده و با دست و پا و سینه حرکت میکند. نه راه را به درستی میبیند و نه قادر به مهار خویشتن است. نه از موانع باخبر است و نه سرعتی دارد. کمی راه میرود و درمانده میشود. موّمنان اما به افراد راستقامتی تشبیه شدهاند که از جادهای هموار و صاف و مستقیم با سرعت و قدرت و آگاهی تمام به راحتی پیش میروند. افراد بیایمان» چون خودخواه و خودپرست و لجوجاند و جز منافع مادی و زودگذر خویش را نمیبینند و چون مسیر آنها مسیر هویپرستی استء به کسی میمانند که بر سینه و دست و پا بر سنگلاخی میخزد؛ اما کسانی که در پرتو ایمان از قید هوای نفس رها شدهاندء بینشی عمیق و مسیری صاف و روشن دارند. در برخی از روایات» کسانی که ولایت امیرالمژّمنین علی(ع) را انکار میکنند. از مصادیق گروه یکم بر شمرده شدهاند. > **پانوشت صفحه (منابع):** > ۱- نمونه, ج ۲۴ ص ۳۳۷ > ۴ المیزان» ج ۰۱۹ ص ۳۷۸ > ۱- نمونهء ج ۰۲۴ ص ۲۳۲۷ ۲ پیشین» ص ۲۴۳ ۳ پیشین» ص ۲۳۴۹ > ۳ پیشین» ص ۲۳۴۹ > **Cited sources** (grade before any load-bearing use): Tafsīr Nemūneh, al-Mīzān.
قُلْ هُوَ ٱلَّذِىٓ أَنشَأَكُمْ وَجَعَلَ لَكُمُ ٱلسَّمْعَ وَٱلْأَبْصَٰرَ وَٱلْأَفْـِٔدَةَ قَلِيلًا مَّا تَشْكُرُونَ﴿٢٣﴾
67:23 · no commentary for this ayah
قُلْ هُوَ ٱلَّذِى ذَرَأَكُمْ فِى ٱلْأَرْضِ وَإِلَيْهِ تُحْشَرُونَ﴿٢٤﴾
67:24 · no commentary for this ayah
وَيَقُولُونَ مَتَىٰ هَٰذَا ٱلْوَعْدُ إِن كُنتُمْ صَٰدِقِينَ﴿٢٥﴾
67:25 · no commentary for this ayah
قُلْ إِنَّمَا ٱلْعِلْمُ عِندَ ٱللَّهِ وَإِنَّمَآ أَنَا۠ نَذِيرٌ مُّبِينٌ﴿٢٦﴾
67:26 · no commentary for this ayah
فَلَمَّا رَأَوْهُ زُلْفَةً سِيٓـَٔتْ وُجُوهُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ وَقِيلَ هَٰذَا ٱلَّذِى كُنتُم بِهِۦ تَدَّعُونَ﴿٢٧﴾
67:27 · no commentary for this ayah
قُلْ أَرَءَيْتُمْ إِنْ أَهْلَكَنِىَ ٱللَّهُ وَمَن مَّعِىَ أَوْ رَحِمَنَا فَمَن يُجِيرُ ٱلْكَٰفِرِينَ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ﴿٢٨﴾
67:28 · no commentary for this ayah
قُلْ هُوَ ٱلرَّحْمَٰنُ ءَامَنَّا بِهِۦ وَعَلَيْهِ تَوَكَّلْنَا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ فِى ضَلَٰلٍ مُّبِينٍ﴿٢٩﴾
67:29 · no commentary for this ayah
قُلْ أَرَءَيْتُمْ إِنْ أَصْبَحَ مَآؤُكُمْ غَوْرًا فَمَن يَأْتِيكُم بِمَآءٍ مَّعِينٍۭ﴿٣٠﴾
چه کسی آب جاری در اختیار شما قرار میدهد؟
میدانیم که زمین از دو قشر تشکیل شده: قشر نفوذپذیر که آب را در خود فرو میبرد و قشر نفوذناپذیر در زیر آن که آب را در آنجا نگه میدارد. تمام چشمههاء چاهها و قناتهاء از برکت این ترکیب خاص به وجود آمده است. اگر تمام روی زمین» تا اعماق زیاده قشر نفوذپذیر بوده آبها چنان در زمین فرو میرفتند که هرگز دست کسی به دامانشان نمیرسید و اگر همه نفوذناپذیر بوده آبها روی زمین میایستادند و به یک باتلاق تبدیل میشدند یا به دریاها میریختند و به این ترتیب» تمام ذخایر زیرزمینی آب از دست میرفت. این» نمونةٌ کوچکی از رحمت گستردةٌ خداوند به همه موجودات است که مرگ و حیات انسان» سخت با آن گره خورده است. در روایاتی از ائْمةُ اهل بیت(ع)» این آیه به ظهور حضرت مهدی(ع) و عدل جهانی او تفسیر شده است. در حدیی از امام باقر(ع) در تفسیر این آیه میخوانیم: «این آیه در بارةٌ امامی نازل شده که [به عدل الهی] قیام میکند. (حضرت مهدی(عج)) میگوید: اگر امام شما پنهان گردد. شما نمیدانید کجاست؟ چه کسی برای شما امامی میفرستد که اخبار آسمان و زمین و حلال و حرام خدا را برای شما شرح دهد.» سپس فرمود: «به خدا سوگند. تأویل این آیه فرا نرسیده و سرانجام خواهد آمد.» روایات در این زمینه فراوان است و باید توجه داشت که همه از باب تطبیق است. به تعبیر دیگرء ظاهر این آیه مربوط به آب جاری است که مایةٌ حیات موجودات زنده است و باطن آّیه مربوط به وجود امام و علم و عدالت جهانی اوست که آن نیز مایة حیات جامعهٌ انسانی است.